Árið í orðum

Umbætur og stefnumótun voru aðal einkennisorð Matvælastofnunar árið 2025. Helstu verkefni stofnunarinnar eru enn sem áður að standa vörð um dýravelferð og heilsu, matvælaöryggi og plöntuheilbrigði og miðar stefnumótunin að því að efla gagnsæi og bæta verklag.

Stofnunin hafði árið áður farið í heildarendurskoðun á stefnum stofnunarinnar og voru þær birtar á heimasíðu stofnunarinnar á árinu. Einblínt var á fagstefnur stofnunarinnar sem eru neytendavernd, dýraheilsa og lagareldi en sameiginlega hafa þessum stefnum verið sett markmiðin áhrifaríkar forvarnir, árangursríkt eftirlit og fumlaus viðbrögð. Tilgangurinn er svo innleiðing árlegra umbótaverkefna sem leiða stofnunina að þessum þrem markmiðum sem munu þá gera Matvælastofnun enn öflugri og skilvirkari. Meðal umbótaverkefna er endurskoðun á gögnum og gagnagrunnum, rýndar leiðir til aukinnar sjálfvirknivæðingar og leiðir til að gera þjónustu stofnunarinnar aðgengilegri.

Einungis eitt tilfelli riðu var staðfest á árinu í Skagafirði. Unnið var samkvæmt nýrri áætlun um útrýminginu riðu þar sem er möguleiki að hlífa fé sem hefur verndandi eða mögulega verndandi arfgerð gegn riðu. Annað fé á bænum var skorið niður. Áætlunin er mikið framfaraskref í baráttunni gegn riðu sem hófst þegar loksins fundust arfgerðir í íslensku sauðfé sem eru þolnar gagnvart þessum illvíga sjúkdómi. Áframhaldandi vinna verður á árinu 2026 og áfram í baráttunni gegn riðu sem er langtímaverkefni.

Stjórnvaldsákvarðanir stofnunarinnar í dýravelferðarmálum eru reglulega birtar á heimasíðu stofnunarinnar. Fjölmörg mál voru rannsökuð á árinu og markmið eftirlits stofnunarinnar og ásamt móttöku ábendinga leiðir til þess að mál sem þessi finnast og stofnunin getur brugðist við á viðeigandi hátt og leiðir til betri dýravelferðar í landinu. Eftirlit stofnunarinnar er áhættumiðað og skal tryggja ákveðna góða yfirsýn yfir stöðu dýravelferðar og heilsu. Mikilvægt er að ábendingar berist stofnuninni og mörg alvarlegustu dýravelferðarmálin sem stofnunin hefur tekið á, hafa borist með ábendingum, þar sem slík mál vinda mjög hratt uppá sig. Matvælastofnun reiðir sig því jafnframt á vökul augu almennings um velferð dýra.

Fáar tilkynningar um dauða villta fugla bárust Matvælastofnun síðasta ár en fuglaflensa greindist þó áfram í íslenskri náttúru og fyrsta staðfesta smitið var í lok september. Mikilvægt er að halda áfram vöktun og fylgjast með breytingum.

Eftirlit með matvælaframleiðslu gekk vel á árinu. Ávallt er eitthvað um innkallanir er samvinna við fyrirtækin gengur almennt vel þegar þörf er á að grípa inn í. Almennt er meðvitund framleiðenda um eigin ábyrgð á matvælaöryggi góð eins og skýrt er í lögum. Óhjákvæmilega gerast þó mistök eða upp getur komið þekkingarleysi og því er mikilvægt að eftirlit stofnunarinnar hafi nægjanlega þekju til að standa vörð um heilsu almennings og þær áhættur sem rísa í matvælaöryggi séu gripnar hratt og örugglega. Eins má benda á að áhættur í matvælaöryggi eru breytilegar með tíma, árstíð, matarræði og/eða loftslagshlýnun og því geta risið upp nýjar áhættur eða eldri áhættur birst aftur á sjónarsviðinu.

Matvælastofnun fer með útgáfu heilbrigðisvottorða fyrir útflutning matvæla til þriðju ríkja. Stór breyting á árinu var að samningur var undirritaður á milli íslenskra og kínverskra yfirvalda um sölu villtra afurða úr sjó til Kína. Samningurinn hafði verið nokkur ár í vinnslu og vonir standa til um jákvæð áhrif á útflutning sjávarafurða til Kína. Undirritun fór fram í tengslum við heimsókn Höllu Tómasdóttur, forseta Íslands, til Kína í október síðast liðinn. Þórir Ibsen, sendiherra Íslands í Kína undirritaði samkomulagið fyrir hönd Íslands. Helstu breytingar eru þær að nú er útflutningur sjávarafurða ekki einskorðaður við takmarkaðan afurðalista, listinn er enn til staðar en þar er búið að bæta inn „Wild aquatic products“.

Matvælastofnun stendur vörð um sína skjólstæðinga sem eru menn, dýr og plöntur. Við ræktum hlutverk okkar af festu, eldmóð og alúð og hjá okkur starfa sérfræðingar sem brenna fyrir málefnunum. Við tökum hlutverk okkar alvarlega og erum stolt af því sem við leggjum til samfélagsins.

Eftirlit

Frumframleiðsla og fiskiskip

Alls voru 1.859 eftirlit framkvæmd á árinu og 42.112 skoðunaratriði tekin út. Heildarniðurstaða var almennt góð en 90,5% skoðunaratriða voru metin í lagi og var skráð hlutfall alvarlegra frávika 2,0%.

Sem fyrr segir þá forgangsraðast eftirfylgni vegna frávika og alvarlegra frávika ofar reglubundnu eftirliti. Tæplega fjórðungur þeirra búa sem undir voru í eftirliti ársins fengu tvö eða fleiri eftirlit innan ársins. Dæmi eru um að mjög títt eftirlit hafi verið viðhaft hjá einstaka eftirlitsaðilum eða allt að níu eftirlit innan ársins á stöku búi.

Matvæli og fóður - fjöldi eftirlita og frávik

Eftirlit fór fram á 543 starfsstöðvum í 627 heimsóknum og 16.958 eftirlitsatriða voru skoðuð. Hlutfall atriða sem metin voru í lagi var 87% og hlutfall alvarlegra frávika við lok árs var aðeins 0,2% sem er talsvert lægra hlutfall en í frumframleiðslu. Hæst var frávikahlutfallið í sláturhúsum (20,1%), eggjavinnslu (15,8%) og í ABP- og fóðurfyrirtækjum (14,9%).

Fjöldi tíma sem áætlaður er á fyrirtæki sem eru undir í eftirliti ársins er ákvarðaður samkvæmt áhættu- og frammistöðuflokkunarkerfi fyrir fóður og matvæli úr dýraríkinu. Samkvæmt eftirlitsáætlun var eftirlitsþörf í reglubundnu eftirliti 2.367 klukkustundir innan ársins. Alls fóru 1.421 klst. í reglubundið eftirlit hjá þessum fyrirtækjum á árinu og ljóst að nokkuð vantaði upp á að eftirlitsþörf væri mætt. Framvinda eftirlits var lökust í ABP-fyrirtækjum og í eggjavinnslum/-pökkunarstöðvum (um 41% af áætluðum tímum). Best var framvindan í mjólkurvinnslum (78%) og þar á eftir komu fiskvinnslur (68%), kjötvinnslur (60%) og sláturhús (59%).

Mikilvægt er að setja upplýsingar um framvindu í samhengi því framvindumælikvarðinn endurspeglar ekki að öllu leyti raunverulega framkvæmd eftirlitsins. Í þessu samhengi má nefna tvo þætti sem valda ákveðinni bjögun á framvindumælingum. Annars vegar er eftirlitsþörf, meðal annars, áætluð á hverja starfsstöð út stærð þeirra og umfangi framleiðslunnar. Í einhverjum tilfellum eru viðkomandi starfsstöðvar með leyfi fyrir ákveðinni framleiðslu sem ekki er nýtt. Eðli málsins samkvæmt er ekki farið í eftirlit þar sem engin vinnsla er í gangi. Þetta dregur framvindumælikvarðann niður án þess að um raunveruleg vanhöld á eftirliti sé að ræða. Hins vegar veldur klukkustundamælikvarðinn sjálfur skekkju. Þannig getur tíðni eftirlits innan eftirlitstímabila verið í takt við áætlanir en tímalengd eftirlita á skjön við áætlaðan tímafjölda (t.d. þar sem eftirlit taka skemmri tíma en gengur og gerist. Þannig má segja að hluti þess munar sem sést í framkvæmd eftirlits og eftirlitsáætlunar eigi uppruna sinn í mæliaðferðinni en ekki í framkvæmdinni sjálfri. Að þessu sögðu benda gögnin engu að síður til þess að raunveruleg þörf sé á að styrkja eftirlit í tilteknum málaflokkum.

Fjöldi eftirlita, hlutfall óboðaðra eftirlita og hlutfall skýrslna sem lokað er innan viku

Í starfsmarkmiðum ársins má finna tvö mælanleg markmið sem bæði varða framkvæmd eftirlitsins.

Annars vegar er um að ræða markmið um að loka 90% eftirlitsskýrslna innan sjö virkra daga frá heimsókn. Að jafnaði var 85,8% eftirlitsskýrslna lokað innan sjö daga. Skilin voru best í eftirlitum með fiskvinnslum (87,9%) en lökust í fóður- og ABP-fyrirtækjum (50,0%). Hröð skil eru lykilatriði svo eftirlitsþegar geti brugðist tímanlega við frávikum og dregið úr áhættu.

Hins vegar voru sett markmið um að meira en 50% reglubundins eftirlits væri óboðað. Heildarhlutfallið var við lok árs 38,9%. Lægst var það í sláturhúsum (10,5%) og kjötvinnslum (17,5%) en hluti starfsemi sláturhúsa krefst stöðugrar viðveru opinbers dýralæknis sem skýrir að hluta lágt hlutfall í þessum flokkum.

Rekstur

Vöktun

Varnarefnaleifar í matvælum

Matvælastofnun gerir árlega áætlun um sýnatökur vegna varnarefnaleifa, bæði í innfluttum matjurtum og innlendri ræktun. Framkvæmd sýnatöku og viðbrögð við niðurstöðum eru á hendi Heilbrigðiseftirlits sveitarfélaganna, sem samkvæmt lögum fara með eftirlit með frumframleiðslu matjurta sem og með innflutnings- og dreifingaraðilum þeirra. Árið 2025 voru tekin 159 sýni, þar af 19 af innlendri ræktun.

Eitt sýni (0,6%) af innfluttri afurð reyndist vera með varnarefnaleifar yfir leyfilegum hámarksgildum. Sýnið innihélt tvær tegundir af skordýraeitri yfir hámarksgildi. Í meirihluta sýna (63,5%) greindust engar leifar efna, en efni innan leyfilegra hámarksgilda greindust í 56,4% sýna. Til samanburðar reyndust 96,3% allra sýna í Evrópu vera innan marka árið 2023.

Ástæður þess að varnarefnaleifar eru yfir hámarksgildi geta verið mismunandi. Þegar um innfluttar afurðir er að ræða er ástæðan oft sú að strangari reglur eru um notkun varnarefna innan EES en í landinu þar sem matvælin eru framleidd. Fyrir sum efni eru hærri leyfileg hámarksgildi, en í sumum tilfellum er um að ræða efni sem er bannað að nota við ræktun á EES svæðinu en ekki í upprunalandinu. Þá getur ástæðan einnig verið að reglum við notkun er ekki fylgt, t.d. að efnið er notað í of miklu magni eða að uppskera fer fram of snemma eftir meðhöndlun.

Dýrasjúkdómaskimun

Efnaleifar í dýraafurðum

Inn- og útflutningur

Innflutningur

Dýraafurðir og aðrar eftirlitsskyldar afurðir

Matvælastofnun fer með eftirlit með innflutningi dýraafurða (bjúfjár- og sjávarafurða) og tiltekinna eftirlitsskyldra matvæla sem ekki eru úr dýraríkinu.

Gerður er greinarmunur á innflutningi matvæla eftir því hvort þau eiga uppruna að rekja til ríkja innan eða utan Evrópska efnahagssvæðisins (EES). Matvæli sem framleidd eru í EES ríkjum og í samræmi við evrópska matvælalöggjöf eru í frjálsu flæði innan EES. Í þessu felst að ekki er þörf á vottun yfirvalda vegna flutnings matvæla á milli ríkja sambandsins.

Hins vegar eru í gildi ströng skilyrði varðandi innflutning dýraafurða og tiltekinna matvæla sem ekki eru úr dýraríkinu, sem ætlaðar eru til sölu/dreifingar á Íslandi en eru framleidd í löndum utan EES, svokölluðum 3. ríkjum.

Innflutningseftirlit fer fram á landamæraeftirlitsstöðvum. Fimm landamæraeftirlitsstöðvar eru starfræktar á landinu, fjórar í suðvesturumdæmi og ein í suðurumdæmi. Eftirlit felst í skoðun vottorða sem fylgja skulu sendingum, skoðun innsigla, merkinga auk þess sem gert er skynmat og sýnataka fer fram skv. áhættumati.

Fjöldi sendinga 2015-2025

Sending (e. consignment) er skilgreind sem eining/pakkning/gámur sem tilheyrir einu vottorði, svokölluðu CHED (common health entry document) sem nær alla jafna yfir eina afurðategund. Sending getur því verið nokkrir gámar (getur t.d. átt við um lýsi) en algengara er að í einum gámi séu margar sendingar, gjarnan bæði kjöt- og mjólkurafurðir.

Undanfarin ár hefur sendingum sem lúta eftirliti Matvælastofnunar fjölgað talsvert. Hér munar mestu um sendingar frá Bretlandi en eftir útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu telst ríkið til þriðju ríkja og afurðir sem fluttar eru þaðan undirgangast landamæraeftirlit. Árið 2025 undirgekkst 2.701 sending landamæraeftirlit á Íslandi.

Fjöldi sendinga á hverri landamærastöð

Flestar sendingar eru fluttar til landsins með skipi en árið 2025 voru um 25% flugsendingar. Sendingar skiptust niður á landamærastöðvar eins og hér segir:

Flokkun sendinga eftir afurð

Afurðir sem lúta eftirliti eru annars vegar matvæli og fóður sem á uppruna í dýraríkinu og hins vegar matvæli sem ekki eru úr dýraríkinu, þ.e. kornmeti, hnetur, ávextir, grænmeti og krydd og hafa verið skilgreindar sem áhættuvörur af framkvæmdastjórn ESB og lúta þar af leiðandi sérstöku eftirliti.

Árið 2025 var heildarfjöldi sendinga af áhættumatvælum sem ekki eru úr dýraríkinu 107 og heildarmagn um 223 tonn. Hér var helst um að ræða hrísgrjón frá Pakistan og Indlandi og jarðhnetur/hnetusmjör frá Bandaríkjunum auk hveitis frá Kanada.

Hér á eftir má sjá flokkun eftir afurð eins og afurðirnar eru skilgreindar í löggjöfinni. Notaðar eru enskar skammstafanir – sjá skýringar fyrir neðan.

Hér ber sérstaklega að nefna sk. „storage“ sendingar en hér er um að ræða vörur sem eru innfluttar frá Bretlandi en eiga uppruna innan ESB/EES. Þar sem þær eru framleiddar innan sambandsins gilda sérreglur um vottun þeirra og til að mynda eru ekki tekin sýni af þeim vörum þar sem þær hafa þegar undirgengist viðeigandi sýnatökur á framleiðsluferlinu.

Að frátöldum „storage“ sendingum má sjá að flestar eru sendingar af samsettum matvælum, fiskafurðum og mjólkurafurðum.

• CHEDD: Matvæli sem ekki eru úr dýraríkinu og lúta sérstöku eftirliti
• COL: Kollagen
• COMP/PA: Unnin matvæli sem eru samsett úr afurðum bæði úr dýra- og jurtaríkinu
• DAIRY: Mjólkurafurðir
• FEED: Fóður
• FISH: Fiskafurðir
• FISH-CRUST: Skelfiskur
• HON: Hunang
• MPNT: Kjötafurðir
  STORAGE: Afurðir sem eiga uppruna í ESB/EES en eru fluttar inn frá Bretlandi
• Annað: Ýmislegt, m.a. eggafurðir, gelatín, lindýr

Lifandi dýr

Lög um innflutning dýra kveða á um almennt bann við innflutningi dýra og erfðaefnis/kímefnis. Þó er Matvælastofnun heimilt að víkja frá því banni ef skilyrðum sem sett eru um slíkan innflutning er fylgt. Settar hafa verið sér reglugerðir um innflutning gæludýra, loðdýra, svínasæðis og erfðaefnis holdanauta. Frjóegg, eldisfiskur, tilraunadýr og tilteknar tegundir skordýra eru einnig reglulega fluttar inn með leyfi Matvælastofnunar. Ef um er að ræða nýjar dýrategundir og eða framandi lífverur lýtur innflutningurinn einnig skilyrðum laga um náttúruvernd og er leyfisveitingarheimild í höndum Náttúruverndarstofnunar.

Afla þarf leyfis Matvælastofnunar áður en dýr eru flutt til landsins. Leggja skal fram heilbrigðisvottorð sem byggir á kröfum sem sett eru af stofnuninni og svo skulu dýrin dvelja í einangrun samkvæmt skilyrðum þar að lútandi.

Dýrategundir og magn innflutnings

Í töflunni má sjá yfirlit yfir innflutning dýra og kímefnis (sæðis/frjóvgaðra eggja) árið 2025.

Innflutningur hunda og katta

Árið 2025 voru innfluttir hundar og kettir alls 366 talsins sem er töluvert færri en árið áður. Tvær einangrunarstöðvar fyrir hunda og ketti eru starfræktar á Íslandi. Allir innfluttir hundar og kettir skulu uppfylla heilbrigðisskilyrði sbr. reglugerð þar að lútandi fyrir innflutning og dvelja í einangrun í tvær vikur eftir komuna til landsins. Í einangrun er fylgst með heilsufari dýranna og sýni eru tekin m.t.t. sníkjudýra.

Upprunalönd og tegundir innfluttra hunda og katta

Fjölmargar ólíkar hunda- og katttegundir voru fluttar inn á árinu. Algengastir voru blendingar annars vegar og húskettir hins vegar. Vestur-Evrópulönd og Bandaríkin eru algengustu upprunalönd en hafa skal í huga að eingöngu er heimilt að flytja hunda og ketti til Íslands frá viðurkenndum löndum sem að mati Matvælastofnunar hafa sýnt fram á viðunandi dýrasjúkdómastöðu og dýraheilbrigðisþjónustu.

Tíu algengustu hunda- og kattategundir sem fluttar voru inn árið 2025

Tíu algengustu upprunalönd innfluttra hunda og katta árið 2025

Plöntur, plöntuafurðir og lífrænar varnir

Matvælastofnun hefur eftirlit með innflutningi plantna og plöntuafurða (þ.á.m. kartaflna), moldar og viðar sem geta borið með sér skaðvalda hættulega innlendri ræktun og íslenskri náttúru.

Eftirlit með innflutningi lífrænna varna heyrir einnig undir þennan málaflokk. Lífrænar varnir eru nýttar í garðyrkju til að vinna gegn skaðvöldum á sjálfbæran hátt og algengast er að nota ýmsa ránmítla og sníkjuvespur sem leggjast á mismunandi tegundir lúsa og kögurvængja.

Innflutningur notaðra landbúnaðartækja

Með það að markmiði að fyrirbyggja að smitefni sem eru hættuleg dýrum berist til landsins er kveðið á um skilyrði vegna innflutnings á notuðum tækjum og búnaði sem hafa verið í snertingu við dýr eða dýraafurðir. Hér er fyrst og fremst um að ræða dráttarvélar, hestakerrur og ýmis önnur landbúnaðartæki svo sem rúlluvélar, sláttuvélar, áburðardreifara sem og búnaðar til dýralækninga. Vélarnar skulu þrifnar og sótthreinsaðar fyrir flutning frá útflutningslandi. Við innflutning eru vélarnar skoðaðar m.t.t. þrifa áður en tollafgreiðsla fer fram. Sé þrifum ábótavant er innflytjanda heimilt að láta þrífa vélina hjá þjónustuaðila sem hefur fengið heimild Matvælastofnunar til þess. Flest landbúnaðartæki sem lúta ofangreindum reglum eru flutt til landsins um Þorlákshöfn.

Útflutningur

Útflutningsvottorð - heildarfjöldi

Alls voru 5.825 vottorð gefin út af Inn- og útflutningsdeild Matvælastofnunar árið 2025 fyrir matvæli, fóður, plöntur og dýr.

Markaðsaðgengi og útgáfa heilbrigðisvottorða

Matvælastofnun annast útgáfu vottorða fyrir afurðir sem framleiddar eru í starfsstöðvum undir eftirliti stofnunarinnar. Útgáfa vottorða byggir á alþjóðlegum viðmiðum Codex Alimentarius og gildandi reglugerðum á Íslandi/í EES.

Heilbrigðisvottorð tekur til tiltekinnar sendingar og er yfirlýsing til yfirvalda í móttökuríki um það eftirlit sem Matvælastofnun hefur með framleiðanda vörunnar. Í sumum tilvikum er jafnframt hægt að staðfesta tiltekna eiginleika og uppruna vörunnar.

Sendingar sem falla undir EES-samninginn þurfa almennt ekki heilbrigðisvottorð við flutning milli ríkja innan EES, þar sem samræmdar heilbrigðiskröfur gilda á öllu svæðinu.

Ríki utan EES gera hins vegar mismunandi kröfur til innfluttra afurða, sem geta verið breytilegar eftir tegund vöru. Í sumum tilvikum er nauðsynlegt að veita ítarlegar upplýsingar um eftirlit og aðstæður, taka á móti sendinefndum og eiga í samningaviðræðum um innihald og framsetningu vottorða áður en útflutningur getur hafist. Matvælastofnun vinnur að því að viðhalda núverandi markaðsaðgengi fyrir íslenskar afurðir og, eftir því sem kostur er, stuðla að opnun nýrra markaða.

Flest vottorð til Kína

Flest vottorð vegna afurða voru gefin út vegna sendinga sem fóru til Kína, eða 40% allra útgefinna vottorða. 12% útgefinna vottorða voru gerð vegna sendinga sem fóru til Bretlands og 11% útgefinna vottorða voru s.k. pre-export vottorð til Litháen sem gerð eru með sendingum sem fara í geymslu eða umflutning í Litháen og eru síðar flutt aftur þaðan til ríkja utan EES. Þess má geta að til Bretlands er aðeins gerð vottorðakrafa með ákveðnum afurðum sem falla í mið-áhættuflokk, algengustu afurðirnar í þeim flokki frá Íslandi eru afurðir úr eldisfiski, unnar sjávarafurðir s.s. soðin og skelflett rækja, fiskimjöl og kjötafurðir.

Að meðaltali voru gefin út 449 vottorð vegna sjávar- og búfjárafurða á mánuði, hálf-árs meðaltöl sýna þó nokkurn breytileika milli árshluta, þá voru að meðaltali gefin út 379 vottorð á mánuði á fyrri hluta ársins en 519 vottorð á mánuði á seinni hluta ársins.

Lifandi dýr

Hundar og kettir

Heilbrigðisvottun vegna flutnings dýra til annarra landa byggist á kröfum viðkomandi móttökuríkis. Samræmdar reglur gilda í aðildaríkjum ESB, Noregi og Sviss. Matvælastofnun gegnir því hlutverki að árita slík vottorð, þ.e. staðfesta vottun viðkomandi dýralækna. Önnur lönd gera mismunandi kröfur og ekki er alltaf þörf á aðkomu Matvælastofnunar. Árið 2025 voru vottorð vegna útflutnings 190 hunda og 177 katta árituð eða útgefin af stofnuninni, alls 367 vottorð sem er þremur færri en árið áður. Langflest þessara dýra voru flutt til Evrópusambandslanda, Noregs eða Sviss.

Hross

Heilbrigðisskoðun og vottun vegna útflutnings hrossa er í höndum héraðsdýralæknis Suðvesturumdæmis. Árið 2025 voru 1.219 hross flutt úr landi. 1.134 voru flutt til Liege í Belgíu, 76 til Bandaríkjanna, sjö til Færeyja og tvö til Grænlands.

Plöntur og plöntuafurðir

Matvælastofnun gefur út heilbrigðisvottorð vegna útflutnings á plöntum og plöntuafurðum þar sem vottað er að kröfur innflutningslandsins um plöntuheilbrigði séu uppfylltar. Á árinu 2025 voru gefin 84 vottorð vegna útflutnings á plöntum/plöntuafurðum.

Ábendingar og fyrirspurnir 

Á árinu bárust MAST 1794 ábendingar og 1814 fyrirspurn. Með því að velja box má sjá annars vegar skiptingu á milli ábendinga og fyrirspurna eftir málaflokkum og hins vegar dýravelferð eftir dýrategundum.