Sauð- og geitfjárhald
Sauðfjárbændur og geitaeigendur þurfa að uppfylla eftirfarandi kröfur:
- Hver sem ætlar að eignast sauðfé eða geitfé skal tilkynna það til Matvælastofnunar svo tryggt sé að lögbundnar skráningar, merkingar og eftirlit geti hafist.
- Um aðbúnað dýranna á að fara eftir lögum nr. 55/2013 um velferð dýra og reglugerð þar um. Bóndinn eða umráðamaðurinn er ábyrgur fyrir því að lögum og reglum um velferð dýranna og framleiðslu matvæla og fóðurs og gæðastýrða sauðfjrárframleiðslu sé fylgt.
- Búin eru matvælaframleiðendur og þá gilda lög nr. 93/1995 um matvæli.
- Um kjötframleiðsluna gilda lög nr. 96/1997 um eldi og heilbrigði sláturdýra, slátrun, vinnslu, heilbrigðisskoðun og gæðamat á sláturafurðum
- Þá hafa verið innleiddar ýmsar reglugerðir skv. matvælalöggjöf ESB. - Flest búin teljast vera fóðurframleiðendur og fer eftilirlitið skv. lögum nr. 22/1994 um eftirlit með áburði, sáðvöru og fóðri og gildandi reglugerðum um fóðurframleiðslu.
- Gæðastýrð sauðfjárframleiðsla krefst séstaks eftirlits skv. reglugerð nr. 511/2018.
- Umráðamenn sauð- og geitfjár eru ábyrgir fyrir skráningu upplýsinga um öll dýr hjarðar sinna í sérstaka hjarðbók, annað hvort í gegnum Fjárvís eða annað skýrsluform sem viðurkennt er af Matvælastofnun. Þeir skulu einnig halda utan um sjúkdóma- og lyfjaskráningar.
Matvælastofnun fer með eftirlit með því hvort lágmarkskröfum regluverks sé framfylgt. Eftirlitið skal vera byggt á áhættuflokkun sem er stöðugt í endurvinnslu.
Mikilvægt er að gera sér grein fyrir því að eftirlitsmaðurinn þarf ekki að gera boð á undan sér. Annars skal boða eftirlitið með eins stuttum fyrirvara og hægt er.
Umráðamanni fyrirtækis er skylt að veita eftirlitsmanni aðgang að öllum eftirlitsskyldum hlutum fyrirtækisins og þeim pappírum og tölvugögnum sem hann á að hafa eftirlit með.
Nánari upplýsingar:
Smitvarnir á sauðfjárbúum
Eigandi fjár skal sjá til þess að smitvarnir séu viðhafðar og verja fé sitt fyrir smiti eins og honum er framast unnt.
- Áður en eigandi tekur við fé, tækjum, hlutum, fóðri eða efni sem verið hefur á öðrum bæ er honum skylt að kanna flokkun þess bæjar í Fjárvís/Heiðrúnu,sbr. 7. gr. reglugerðar um riðuveiki nr. 1570/2025, og afla sér upplýsinga um takmarkanir sem kunna að gilda um viðkomandi bæ.
- Rétt er að minna á að fjárhús eru ekki réttir og bannað er á áhættusvæðum, hvort heldur sem er vegna riðuveiki eða garnaveiki, að nota þær til sundurdráttar á fé frá öðrum bæjum.
- Meginreglan ætti að vera að taka fé frá öðrum bæjum ekki inn í fjárhús. Allar innréttingar sem kindur sleikja eða nudda sér upp við geta borið príon, og allt það sem getur mengast af saur getur borið með sér garnaveikismit.
Sérstakra smitvarna skal gætt á sauðburði með góðu hreinlæti, reglulegum þrifum og sótthreinsun. Hildir og hræ skulu fjarlægð jafnóðum og þau falla til og fargað með tryggum hætti og í samræmi við ákvæði reglugerðar um aukaafurðir úr dýrum nr. 674/2017.
Mikilvægt er að sauðfjáreigendur séu vakandi gagnvart smitvörnum.
Á sauðfjárbúum þarf því að vera til staðar:
- Hreinn hlífðarfatnaður/vinnugalli eða einnota gallar fyrir gesti
- Hreinn skóbúnaður/stígvél eða einnota stígvélahlífar fyrir gesti
- Nauðsynlegt er að í fjárhúsum sé til staðar handþvottaaðstaða og aðstaða til þess að þrífa skóbúnað. Handlaug með heitu vatni, sápu og handklæði/handþurrkum og slanga frammi við dyr til þess að þrífa skóbúnað. Reyna skal eftir bestu getu að þrífa og sótthreinsa öll áhöld, tæki og vinnufatnað/stígvél áður en farið er á milli bæja
Þrífa skal fyrst með volgu vatni og sápu og síðan sótthreinsa. Þrifin skal vanda og fjarlægja öll óhreinindi og lífræn efni fyrir sótthreinsun. Til þess að sótthreinsa áhöld og skófatnað er best að nota efni sem innihalda klór sem virkar gegn bakteríum, vírusum og príonum. Hafa skal í huga að Virkon sótthreinsiefnið sem algengt er að nota virkar ekki á príon (riðusmitefnið). Við sótthreinsun þar sem riða hefur verið staðfest er nauðsynlegt að styrkleiki klórs sé 2%.
Sauðburður
Þegar líður að sauðburði er mikilvægt að undirbúa sig tímanlega eins vel og hægt er.
Gott er að útbúa góða vinnuaðstöðu með vinnuborði þar sem aðeins eru þeir hlutir sem þurfa að vera til taks við sauðburðinn. Hlutir sem gott er að hafa tiltæka eru til dæmis hanskar, sótthreinsandi handsápa, joð sprey, burðarslím, fæðingarsnúrur/bönd, fata, handþvottaaðstaða og hitaketill ef ekki er aðgengi að heitu vatni.
Hreinlæti á sauðburði
Hanskar eru nauðsynlegir til að hindra mögulega smitdreyfingu á milli ánna og til að vernda bóndann fyrir ofnæmi og mögulegu smiti frá ánni. Ef vitja þarf um er mikilvægt að þvo ytri fæðingarveg með sótthreinsandi sápu. Við burðarhjálp skal nóg af burðarslími til að auðvelda burðinn og vernda fæðingarveginn. Burðarslím er ekki sótthreinsandi svo það þarf að gæta þess að það mengist ekki.
Þurfi á fæðingarsnúrum að halda er mikilvægt að þær séu hreinar, best er að þær þoli suðu, en annars er gott að þvo þær og geyma í joðlausn.
Um leið og lambið er komið í heiminn er gott að sótthreinsa naflastrenginn með joði og tryggja að þau fái brodd sem allra fyrst (innan 3ja klukkustunda frá burði). Í broddinum er mikil orka sem heldur uppi líkamshitanum sem og mótefni gegn sjúkdómum, m.a. pestarsjúkdómunum lambablóðsótt og flosnýrnaveiki, sem flestar ær eru bólusettar fyrir. Gott er að tryggja að spenarnir séu hreinir, það minnkar líkur á kólísýkingum. Einnig ætti að mjólka eina bunu úr hvorum spena til að tryggja að þeir séu vel opnir og mjólkin óskemmd.
Fylgjast skal með því hvort lömbin fái nóg að drekka, skoða hvort maginn er fullur og gefa þeim lömbum með sem ekki fá nóg. Handa lömbum sem af einhverjum ástæðum komast ekki á spena strax þarf að vera til kindabroddur.
Umhverfi lambanna er mikilvægt. Legusvæði þeirra þarf að vera með þéttu gólfi, þurrt og trekklaust. Þétt, þurr skán er góðra gjalda verð en það ætti að setja eitthvað yfir rimla eða ristargólf, ekki síst ef um járnristar er að ræða. Plötur eða mottur af ýmsum gerðum eru góðar, t.d. gúmmímottur eða trémottur. Hálmbæli er mjög gott ef til er góður hálmur. Blanda af spónum og þurrkandi efni, td. Staldren, er góð til að henda á gólf milli burða.
Þungaðar konur og konur með ungabörn á brjósti ættu að forðast að veita ám burðarhjálp, einkum ef vart hefur fósturláts í hjörðinni. Í umhverfi kinda geta leynst bogfrymlar (Toxoplasma gondii) eða listeríusýklar.