Flutningar og sjúkdómavarnir í sauðfé og geitum

Flokkun áhættubúa 2026

Flokkun áhættubúa 2026

Líflambaflutningar - söluaðilar líflamba á líflambasölusvæðum

Áður en sótt er um leyfi til kaupa á lömbum eða kiðum til lífs þarf að sækja um mark og bæjarnúmer sé það ekki til á nafni umsækjanda. Því verður úthlutað á búsnúmer sé það til en annars verður því einnig úthlutað. 

• Söluaðilar lamba af líflambasölusvæðum 2025

Minnispunktar fyrir seljendur

1. Mikilvægt er að flutningstæki séu vel þrifin og sótthreinsuð í heimahéraði, áður en flutningsferð hefst. Seljandi getur krafið þann sem kemur að sækja lömbin um vottorð dýralæknis um þrif og sótthreinsun á flutningstækinu. Til að forðast smit sem mögulega getur borist með flutningstækjum er mælt með að seljendur fari ekki upp í flutningstækið og bílstjórar, og aðrir sem með bílnum koma, fari ekki inn í fjárhús. Ef það er hins vegar óhjákvæmilegt ættu þeir að vera íklæddir hreinum hlífðarfatnaði og hreinum skóm eða skóhlífum.
2. Seljandi skal skrá sölu lambanna í Fjárvís. Bændasamtökin skila MAST skýrslu um viðskipti með sauðfé árlega.
3. Athugið að mikilvægt er að fullorðnu fé af bænum sé lógað í sláturhúsi eða hausum skilað inn til sýnatöku. (Sjá 5. gr. reglugerðar um flutning líflamba milli landsvæða, nr. 550/2008 og 7. gr. reglugerðar um útrýmingu á riðuveiki og bætur vegna niðurskurðar). Hafið samband við héraðsdýralækni um fyrirkomulag sýnatöku úr fé sem lógað er heima á þessu ári, ef um slíkt er að ræða. 
4. Samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 550/2008 um flutning líflamba milli landsvæða, heldur sauðfjárbóndi söluleyfi milli ára án umsóknar, svo lengi sem hann uppfyllir skilyrði reglugerðarinnar. Tilkynna þarf Matvælastofnun ef óskað er að söluleyfi verði fellt niður og mun stofnunin þá taka nafn búsins af lista yfir bú sem hafa leyfi til að selja líflömb. 

Minnispunktar fyrir kaupendur

1. Mikilvægt er að flutningstæki séu vel þrifin og sótthreinsuð í heimahéraði áður en flutningsferð hefst. Sá sem sækir lömbin skal sjá til þess að flutningstækin séu þrifin og sótthreinsuð og skal hreinsunin tekin út og vottuð af dýralækni. Framvísa skal staðfestingu, sé þess óskað. (Sjá 7. gr. reglugerðar um flutning líflamba milli landsvæða, nr. 550/2008). Til að forðast smit sem mögulega getur borist með flutningstækjum er mælt með að seljendur fari ekki upp í flutningstækið og bílstjórar, og aðrir sem með bílnum koma, fari ekki inn í fjárhús. Ef það er hins vegar óhjákvæmilegt ættu þeir að íklæðast hreinum hlífðarfatnaði og hreinum skóm eða skóhlífum. 
2. Kaupendur eru hvattir til þess að fá dýralækni til að meðhöndla lömbin með langverkandi sníkjudýralyfi strax við eða fyrir heimkomu og bólusetja gegn garnaveiki ef kaupandi er á svæði þar sem það er skylda. Minnt er á að láta bólusetja öll ásetningslömb sem fyrst.
3. Kaupandi skal endurmerkja lömbin og tilkynna Bændasamtökum Íslands um einstaklingsmerki þeirra og bæjarnúmer. Bændasamtökin skila MAST skýrslu um viðskipti með sauðfé árlega.
4. Kaupandi ber allan kostnað af viðskiptum með líflömb, þ.m.t. flutning, sbr. þó sérákvæði hér að neðan þegar um er að ræða fjárskipti í kjölfar niðurskurðar vegna riðuveiki.

Til viðbótar fyrir þá sem eru að kaupa fé vegna fjárskipta

1. Samanber 16. gr. reglugerðar nr. 651/2001 um útrýmingu á riðuveiki og bætur vegna niðurskurðar greiðir ríkissjóður 90% flutningskostnaðar á líflömbum vegna fjárskipta. Flutningsaðili skal senda sérstakan reikning til Matvælastofnunar, stílaðan á Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, Skúlagötu 4, 150 Reykjavík, kt. 570269-1869, sem nemur 90 % af flutningskostnaði vegna líflamba viðkomandi kaupanda. Matvælastofnun sendir reikninginn áritaðan til ráðuneytisins, sem annast greiðsluna.
2. Vegna hættu á að riðusmit viðhaldist eru fjáreigendur beðnir að virða eftirfarandi tilmæli:
   - Fé skal ekki flutt til lífs frá fjárskiptabæjum á aðra bæi.
   - Fé frá öðrum bæjum skal ekki tekið til lífs inn í hjörðina.
   - Ráðlegt er að kaupa ásetningslömb fyrstu 3-5 árin frá líflambasölubæjum, ekki setja á heimafædd lömb.
   - Aðskilja skal eins og unnt er líffé frá fjárskiptabæjum og fé annarra bæja í flutningum og við aðra meðferð fyrstu árin eða eins lengi og unnt er. Girðingum skal vel við haldið. Lóga skal fé sem lendir á flakki eða fer í aðra afrétti en hina eiginlegu.
   - Fylgjast skal vel með heilsufari nýja stofnsins, halda skrá um öll vanhöld og veikindi og hafa samband við héraðsdýralækni ef kindur sýna grunsamleg einkenni.

Ítarefni

• Eyðublöð til útfyllingar vegna flutnings líflamba
• Leiðbeiningar um þrif á flutningstækjum
• Staðfesting um þrif á flutningstæki

Söluaðilar kiða

• Söluaðilar kiða 2025

Almennar reglur um flutninga á lifandi sauðfé

Í auglýsingu um varnarlínur vegna sauðfjársjúkdóma nr. 660/2025 er landinu skipt upp í varnarhólf. Eftir niðurfellingu 3 varnarlína eru varnarhólfin nú 22. Vegna ólíkrar sjúkdómastöðu, vegna riðu- og garnaveiki í þessum varnarhólfum, gilda mismunandi reglur um flutninga á lifandi fé frá og innan þessara svæða.

Almennt gildir fyrir allt landið: Óheimilt er að flytja sauð- og geitfé yfir varnarlínur án leyfis Matvælastofnunar. Óheimilt er að flytja sauðfé yfir varnarlínur sem ekki er arfgerðagreint eða arfgerð óþekkt, það sama gildir um fé sem ber VRQ genasamsætu.

Ef riðuveiki greinist á bæ er varnarhólfið talið sýkt í 7 ár frá næstu áramótum þess árs sem síðasta tilfelli er staðfest og kallast áhættuhólf.

Varnarsvæðum er hægt að skipta upp í þrjá flokka:

1. Líflambasöluhólf/svæði – til þessara svæða teljast varnarsvæði þar sem aldrei hefur greinst dæmigerð riða og garnaveiki ekki greinst síðastliðin 10 ár. Smitálag vegna riðuveiki á aðliggjandi sóttvarnarsvæðum skal einnig vera lítið.
2. Ósýkt varnarhólf – þar sem ekki hefur greinst dæmigerð riða í a.m.k sjö ár.
3. Áhættuhólf / Sýkt varnarhólf – þar sem dæmigerð riðuveiki hefur verið staðfest síðastliðin sjö ár og svo lengi sem einhver bær í varnarhólfinu er skilgreindur sem riðubær eða áhættubær samkvæmt 6. gr. reglugerðar nr 1570/2025.

Líflambasöluhólfin eru fjögur

• Snæfellsneshólf – úr Skógarnesi um Ljósufjöll í Álftafjörð
• Vestfjarðahólf eystra – afmarkast í suðri með úr Gilsfirði um Snartartungu í Bitrufjörð og í vestri línu úr Kollafirði í Ísafjarðarbotn
• Norður-Þingeyjarsýsluhluti Norðurþings- og Múlahólfs – frá Jökulsá á Fjöllum í vestri að Bröttubrekku í austri
• Öræfahólf – Milli Breiðamerkursandslínu og Skeiðarársandslínu

Hvorki er leyfilegt að flytja líffé inn í þessi líflambasöluhólf né á milli þeirra til að verja þau eftir fremsta megni gegn smitsjúkdómum. Matvælastofnun er þó heimilt að leyfa flutning á líflömbum sem bera V/V arfgerð og eingöngu á milli líflambasöluhólfa. Þó er ekki heimilt að flytja lömb úr Snæfellsneshólfi yfir í hin líflambasöluhólfin vegna bólusetningar gegn garnaveiki sem fram fer í Snæfellsneshólfi.

Ósýkt varnarhólf

• Vesturlandshólf
• Dalahólf
• Vestfjarðahólf vestra
• Grímseyjarhólf
• Eyjafjarðarhólf
• Norðausturhólf (önnur svæði en líflambasöluhlutinn)
• Héraðshólf
• Austfjarðahólf
• Suðurfjarðahólf
• Suðausturlandshólf
• Eyjafjalla- og Vestur-Skaftafellssýsluhólf
• Rangárvallahólf
• Hreppa-, Skeiða- og Flóahólf
• Biskupstungnahólf
• Grímsnes- og Laugardalshólf
• Vestmannaeyjahólf
• Skjálfandahólf

Engar takmarkanir eru settar á flutninga með lifandi fé milli hjarða innan þessara svæða. Alltaf er þó mælt gegn flutningi á fé með VRQ/x arfgerð innan hólfs.

Áhættuhólf / Sýkt varnarhólf

• Miðfjarðarhólf
• Norðvesturlandshólf
• Tröllaskagahólf

Allur flutningur á fé innan þessara hólfa og á milli þeirra er háður leyfi Matvælastofnunar. Einungis er veitt leyfi til flutnings á lömbum með verndandi og mögulega verndandi genasamsætur í samræmi við útgefnar verklagsreglur stofnunarinnar.

Nýjar reglur varðandi línubrjóta - 2026

Í reglugerð nr. 253/2026 um flutning sauð- og geitfjár yfir varnarlínur segir í 5. gr. 1 tölulið: Það er heimilt að flytja fé sem farið hefur yfir varnarlínur til baka án sérstaks leyfis Matvælastofnunar að uppfylltum eftirtöldum skilyrðum:

• Að um sé að ræða flutning fjár sem farið hefur sjálft yfir varnarlínu til baka til síns heima beri það V/x eða MV/x arfgerðir (x er ekki VRQ):
• Skilyrði er að varnarhólfið sem sauðfé hefur farið yfir í sé með jafna eða betri sjúkdómastöðu með tilliti til riðuveiki en það varnarhólf sem hún á sinn uppruna í, nema um sé að ræða sauðfé með V/V arfgerð, þó ekki fé sem fellur undir ákvæði 6. gr. sem fjallar um líflambasöluhólf.
• Skilyrði er að varnarhólfið sem sauðfé hefur farið í sé með jafna eða betri sjúkdómastöðu undangengin 10 ár með tilliti til garnaveiki.

Það er því heimilt að flytja línubrjóta sem farið hafa yfir varnarlínu til baka til síns heima ef þeir bera arfgerðirnar ARR/x, T137/x, AHQ/x eða C151/x ef x er ekki VRQ. VRQ kindur þ.e. kindur með áhættuarfgerð er óheimilt að flytja yfir varnarlínur.

Móttakandi fjár sem flutt er yfir varnarlínu með heimild í þessari grein skal tilkynna Matvælastofnun gegnum þjónustugátt um flutninginn innan tveggja sólarhringa frá því flutningur fór fram.

Verklagsreglur fyrir afgreiðslu líflambasöluleyfa

Verklagsreglur fyrir árið 2026

– x er ekki VRQ

Óheimilt er að selja óarfgerðagreint sauðfé yfir varnarlínur.

Óheimilt er að selja lömb með VRQ arfgerð.

Öll sala og flutningur fjár yfir varnarlínur er leyfisskyldur, nema í undantekningartilfellum þar sem hann er tilkynningaskyldur sbr. 6. gr. reglugerðar um flutning sauð- og geitfjár yfir varnarlínur nr 253/2026.

Verklagsreglur fyrir afgreiðslu umsókna um sölu/flutning lamba af líflambasölusvæðum

Heimil sala á V/x og MV/x um allt land.

Heimil sala á ARQ/ARQ til annarra en áhættusvæða.

Heimil sala á ARQ/ARQ til áhættusvæða með skilyrðum um einstaka erfðaeiginleika eftir samráð við RML, Fagráð í sauðfjárrækt og Erfðanefnd landbúnaðarins.

Verklagsreglur fyrir afgreiðslu umsókna um sölu/flutning lamba af ósýktum svæðum

Heimil sala á V/x og MV/x yfir varnarlínur – kaupendur og seljendur skulu gæta að því að sölusvæði sé með betri sjúkdómastöðu gagnvart riðu- og garnaveiki en kaupasvæði.

Lömb sem flutt er í áhættuhólf skal bera V/x, MV/MV eða T137/x.

Fullorðið fé þarf að bera einstaka erfðaeiginleika og hafa skal samráð við RML o.fl

Verklagsreglur fyrir fyrir afgreiðslu umsókna um sölu/flutning lamba frá öðrum bæjum í áhættuhólfi

Heimilt að selja V/x, MV/MV og T137/x til allra bæja innan hólfs

Verklagsreglur fyrir afgreiðslu umsókna um sölu/flutning lamba frá áhættubúum

- eingöngu leyfilegt að selja lömb með V/V, V/MV og MV/MV

- eingöngu leyfilegt að selja innan hólfs

Verklagsreglur fyrir umsóknir um sölu/flutning lamba frá riðubúum

Eingöngu V/x til annarra riðu og áhættubæja innan hólfs, þó ekki fyrstu 2 árin eftir niðurskurð.

Verklagsreglur fyrir afgreiðslu umsókna um sölu/flutning kiða yfir varnarlínur.

Flutningur er heimill yfir varnarlínur nema úr varnarhólfum þar sem bólusett er gegn garnaveiki til varnarhólfa þar sem ekki er bólusett.

Verklagsreglur fyrir afgreiðslu umsókna um sölu/flutning á fullorðnu fé yfir varnarlínur

Heimilt að veita leyfi til flutnings fullorðins fjár yfir varnarlínur sem ber einstaka erfðaeiginleika sem vert er að varðveita á landsvísu að fenginni umsögn RML, FS og EL

Verklagsreglur fyrir afgreiðslu umsókna um sölu/flutning líflamba inn í líflambasöluhólf

Eingöngu heimilt að flytja V/V arfgerð á milli líflambasöluhólfa. Ekki frá Snæfellsnesi í hin hólfin vegna bólusetningar gegn garnaveiki.

Flutningar á sauðfé, tækjum og tólum yfir varnarlínur með hliðsjón af mismunandi stöðu varnarhólfa hvað varðar riðuveiki

Samkvæmt lögum um dýrasjúkdóma nr. 25/1993 er Matvælastofnun heimilt að takmarka eða banna flutning dýra, vöru eða tækja milli eða innan sóttvarnarsvæða, telji stofnunin að það valdi eða sé líklegt til að valda útbreiðslu sjúkdóma meðal dýra.

Helstu reglur um slíka flutninga sem í gildi eru í dag taka mið af mismunandi stöðu varnarhólfa gagnvart riðuveiki sbr. reglugerð nr. 1570/2025 um riðuveiki og reglugerð nr. 253/2026 um flutning sauð- og geitfjár yfir varnarlínur. Markmið reglugerðanna er að koma í veg fyrir að alvarlegir smitsjúkdómar berist milli varnarhólfa við flutning fjár yfir varnarlínur.

Í 3. gr. reglugerðar um flutning sauð- og geitfjár yfir varnarlínur segir: Óheimilt er að flytja sauð- og geitfé yfir varnarlínur án leyfis Matvælastofnunar. Óheimilt er að flytja sauðfé yfir varnarlínur sem ekki er arfgerðagreint eða arfgerð óþekkt, það sama gildir um fé sem ber VRQ genasamsætu.

Matvælastofnun er heimilt að veita leyfi til flutnings yfir varnarlínur í tilgangi endurnýjunar bústofns eftir niðurskurð vegna sjúkdóma, búháttabreytinga eða til kynbóta að uppfylltum öllum skilyrðum í töluliðum 1, 2 og 3. Skilyrði 4. tl. skal einnig uppfyllt ef fé er flutt í áhættuhólf.

1. Að varnarhólfið sem flutt er frá hafi jafna eða betri sjúkdómastöðu með tilliti til riðuveiki en það varnarhólf sem flutt er til, nema um sé að ræða sauðfé með V/V arfgerð.
2. Að varnarhólfið sem flutt er frá hafi jafna eða betri sjúkdómastöðu undangengin 10 ár með tilliti til garnaveiki eða annarra tilkynningarskyldra smitsjúkdóma í fé en það varnarhólf sem flutt er til.
3. Að sauðfé beri V eða MV genasamsætu.
4. Að sauðfé sem flutt er í áhættuhólf beri V/x arfgerð, MV/MV arfgerð eða T137/x arfgerð.

Reglugerð nr. 1570/2025 um riðuveiki setur fram mismunandi reglur eftir tegund bæja á áhættusvæðum.

Í 8. gr. reglugerðarinnar koma fram eftirfarandi reglur fyrir riðubæi:

• Óheimilt er að flytja lifandi fé frá riðubæ á önnur fjárbú. Matvælastofnun getur leyft flutning á fé með V/x arfgerð til riðu- og áhættubæja innan hólfs, þó ekki fyrstu tvö árin eftir að niðurskurði lauk.
• Bannað er að flytja frá riðubæ eða samnýta allt það sem komist hefur eða gæti hafa komist í snertingu við slímhúð eða líkamsvessa fjár á bænum, svo sem ull, rúningskamba, búnað til inndælingar í munn, áhöld tengd sauðburði og annað sambærilegt og fara með þangað þar sem smitefni gæti borist í annað fé. Flutningur húsdýraáburðar frá bæ er óheimill.
• Flutningur eða samnýting á öðru sem borið getur með sér smitefni, svo sem ómtækjum, vogum, landbúnaðarvélum, fóðri og öðru sambærilegu, er háður leyfi Matvælastofnunar, að uppfylltum skilyrðum sem stofnuninni er heimilt að setja.
• Á takmörkunartíma er heimilt með leyfi Matvælastofnunar að setja á afrétt fé með V/x (x má ekki vera VRQ) arfgerðir auk geitfjár sem haldið er á riðubæ vegna riðuveiki í sauðfé.

Í 9. gr. reglugerðarinnar koma fram eftirfarandi reglur fyrir áhættubæi:

• Óheimilt er að flytja lifandi fé frá bænum á önnur fjárbú. Þó er flutningur fjár með arfgerð V/V, V/MV eða MV/MV heimill til riðu- eða áhættubæja innan hólfs, með leyfi Matvælastofnunar.
• Bannað er að flytja frá áhættubæ eða samnýta allt það sem komist hefur í snertingu við slímhúð eða líkamsvessa fjár á bænum og fara með þangað sem smitefni gæti borist í annað fé. Flutningur á húsdýraáburði frá bæ er háður leyfi Matvælastofnunar.

Í 12. gr. reglugerðarinnar koma fram eftirfarandi reglur aðra bæi í áhættuhólfi:

• Óheimilt er að flytja lifandi fé frá bænum á önnur fjárbú. Þó er flutningur fjár með arfgerð V/x (x má ekki vera VRQ) eða MV/MV heimill innan hólfs, með leyfi Matvælastofnunar. Matvælastofnun er heimilt að veita undanþágu til flutnings líffjár með arfgerð AT137RQ/x (x má ekki vera VRQ) innan hólfs frá bænum.
• Bannað er að flytja frá bænum á önnur fjárbú eða samnýta allt það sem komist hefur í snertingu við slímhúð eða líkamsvessa fjár á bænum.

Engar takmarkanir eru á samnýtingu/flutningi landbúnaðartækja frá áhættubæ eða öðrum bæjum í áhættuhólfi, enda koma þessi tæki að jafnaði ekki í snertingu við slímhúð. Það sama gildir fyrir aðra bæi á landinu. Það er aðeins á riðubæjum sem samnýting landbúnaðartækja er háð leyfi MAST.

Varnarhólf

Eins og flestir búfjáreigendur vita er landinu skipt upp í 22 varnarsvæði með svokölluðum varnarlínum sem ýmist eru girðingar eða náttúrulegar hindranir. Upphaflegur tilgangur þessa fyrirkomulags var að varna útbreiðslu sauðfjársjúkdóma sem borist höfðu með innflutningi á karakúlfé frá Þýskalandi árið 1933. Um var að ræða sjúkdómana garnaveiki og mæðiveiki (votamæði og þurramæði). Varnarhólfin voru liður í aðgerðum sem ráðist var í til útrýmingar á sjúkdómunum. Fé var fargað á sýktum svæðum og nýtt tekið í staðinn frá ósýktum svæðum. Votamæði var útrýmt árið 1952 en þurramæði árið 1965. Ekki tókst jafn vel til með garnaveiki og er hún enn til staðar. Eftir að bólusetning var tekin upp hefur tíðni garnaveiki þó minnkað mikið og hefur henni verið útrýmt á nokkrum svæðum.

Varnarlínurnar gegna einnig mikilvægu hlutverki í aðgerðum sem lúta að upprætingu riðuveiki. Sömuleiðis geta varnarlínurnar haft mikla þýðingu við að stemma stigu við útbreiðslu nýrra smitsjúkdóma. Til að auðvelda eftirlit eru mismunandi litir hafðir á eyrnamerkjum í sauðfé eftir því hvaða varnarhólfi þau tilheyra. 

Strangar reglur gilda um flutning á lifandi jórturdýrum, tækjum og ýmsum varningi yfir varnarlínur. Samkvæmt lögum um dýrasjúkdóma er Matvælastofnun heimilt að takmarka eða banna flutning dýra, vöru eða tækja milli eða innan sóttvarnarsvæða telji stofnunin að það valdi eða sé líklegt til að valda útbreiðslu sjúkdóma meðal dýra. Í lögunum segir ennfremur að óheimilt sé að flytja sauðfé til lífs yfir varnarlínur, nema þegar um er að ræða endurnýjun bústofns vegna niðurskurðar af völdum sjúkdóma og/eða vegna búháttabreytinga. Þar segir einnig að sleppi sauðfé yfir varnarlínur skuli því slátrað. Nautgripi og geitur má aðeins flytja til lífs yfir varnarlínur að fram hafi farið sérstök rannsókn á heilbrigði þeirra. Nákvæmari ákvæði um flutning yfir varnarlínur er að finna í reglugerð um útrýmingu á riðuveiki og reglugerð um flutning líflamba.

Kortið sýnir með svörtum línum hvernig varnarlínurnar liggja. Brotalínur eru aukavarnarlínur og litirnir tákna svæðaskiptingu litamerkinga á sauðfé. Vegna niðurfellinga á varnarlínum geta fleiri litir verið innan hvers hólfs og sami litur beggja megin við varnarlínur.

Sýnatökur og smitvarnir gagnvart riðuveiki

Matvælastofnun vill minna sauðfjáreigendur á að láta taka sýni úr fullorðnu fé til riðuskimunar. Ef afföll verða á kindum þá er mikilvægt að hafa samband við héraðsdýralækni sem mun sjá til þess að sýnin séu tekin eða hann leiðbeinir við að senda hausa beint á Keldur. Sýnatökurnar og sendingarkostnaður í þessu samhengi er bændum að kostnaðarlausu.

Sýni úr öllu fullorðnu fé sem drepst eða er fellt af öðrum ástæðum en elli eða til fækkunar eru afar mikilvæg sýni til að reyna eins og kostur er að ná árangri í að útrýma riðu hér á landi. Aðgerðir til útrýmingar riðu hófust árið 1986 og hefur náðst verulegur árangur fram til þessa.  Ef kind sýnir einkenni riðuveiki er eigendum og umráðamönnum sauðfjár skylt að tilkynna það héraðsdýralækni.

Á sýktum svæðum skal ekki hýsa aðkomufé né fóðra eða brynna því með heimafé, hvorki við fjárrag að hausti eða að vori né á öðrum tímum ársins. Ef hýsingin er óumflýjanleg með tilliti til velferðar fjárins skal ekki nota til þess fjárhús, hlöður eða fjós, heldur skal nota annan húsakost.

Smitvarnir

Smitefnið sem veldur riðu kallast príon prótín. Smitefnið er afar lífsseigt og skilst út með öllum vessum frá kindinni. Það getur borist á milli bæja t.d. með:

• Lifandi kindum og kindahræjum
• Áhöldum (t.d. rúningsklippum)
• Landbúnaðartækjum
• Heyi

Mikilvægt er að sauðfjáreigendur séu vakandi gagnvart smitvörnum:

• Hreinn hlífðarfatnaður/vinnugalli
• Hreinn skóbúnaður/stígvél
• Reyna eftir bestu getu að þrífa og sótthreinsa öll áhöld, tæki og vinnufatnað/stígvél áður en farið er á milli bæja

Til þess að sótthreinsa skófatnað og áhöld er best að nota efni sem innihalda klór t.d. Virkon S sótthreinsiefni.

Það er á ábyrgð hvers bónda að standa vörð um sitt bú.

Bóndi ver þitt bú!

Bólusetning gegn garnaveiki

Hvers vegna er nauðsynlegt að bólusetja snemma?

Lömbin fæðast án mótefna gegn garnaveiki. Í broddi rétt bólusettrar kindar finnast kröftug mótefni gegn garnaveiki. Einni mínútu eftir að lambið hefur fengið brodd úr bólusettri móður mælast virk garnaveikimótefni í lambinu. Þau mótefni endast aðeins fram til haustrétta. Ef móðirin var ekki rétt bólusett, endast mótefnin skemur. Þegar mótefnin eru gengin til þurrðar er lambið óvarið gegn garnaveiki, þá þarf að bólusetja ásetningslambið. Mótefni sem lambið fær með réttri bólusetningu endast til æviloka. Ef lambið er ekki bólusett, smitast það í sýktu umhverfi og veikist eftir eitt til tvö ár eða verður smitberi árum saman og fer svo að sýna einkenni þegar á móti blæs. Ef veikin er komin langt á leið þegar bólusett er, getur lambið snarveikst og drepist úr veikinni á stuttum tíma.

Það er því góð regla að velja ásetningslömb snemma hausts, bólusetja sem allra fyrst og merkja þau jafnharðan, taka þau frá fullorðna fénu, setja þau á tún, sem jórturdýrum hefur ekki verið beitt á að vorinu, taka þau svo í hreinar stíur án snertingar við óhreinindi frá fullorðnu fé og tryggja þrifalega umgengni um hey og vatn.

Því miður er vönduð bólusetning ekki trygging fyrir því að garnaveiki hverfi úr bústofni. Bólusett dýr geta skilið út bakteríuna. Einnig virðist vera að ein og ein kind svari ekki bólusetningu. Í ljós hefur komið að 2–5% af hrútum sem hafa verið rannsakaðir vegna mögulegrar inntöku á sæðingastöð eru ekki með mótefni þó að þeir hafi verið bólusettir og greinileg merki finnist eftir bólusetninguna. Þessir gripir geta hæglega veikst ef smitefni er til staðar og þá er mikilvægt að restin af hjörðinni sé bólusett svo ekki verði hjarðsmit.

Rétt er að minna á að samkvæmt reglugerð nr. 911/2011 um garnaveiki og varnir gegn henni er umráðamönnum sauðfjár og geita á garnaveikisvæðum skylt að láta bólusetja öll ásetningslömb/kið til varnar garnaveiki á tímabilinu frá 15. ágúst til 31. desember ár hvert. Markmið reglugerðarinnar er að stuðla að útrýmingu garnaveiki í jórturdýrum með samstilltu átaki búfjáreigenda, Matvælastofnunar og dýralækna.

Óheimilt er að hafa óbólusett lömb/kið með eldra fé í sömu fjárhúskró eða í þröngum beitarhólfum að hausti.

Bólusetja skal undir húð, milli skinns og hörunds, aftast og efst í snögga blettinn innan við hægri olnboga.

Garnaveikisvæðin:

1. Á Suðvesturlandi og Vesturlandi frá Markarfljóti að Hvammsfjarðarlínu úr Hvammsfirði í Hrútafjörð. Ekki er þó skylt að bólusetja á fjárskiptabæjum í Biskupstungum eða í Vestmannaeyjum.
2. Á Norðurlandi frá Húnaflóa að Skjálfandafljóti og einnig í Skútustaðahreppi. Ekki er þó skylt að bólusetja í Miðfjarðarhólfi eða í Grímsey.
3. Á Austurlandi og Suðausturlandi, frá Smjörfjallalínu að Jökulsá á Breiðamerkursandi.

Koma ferðamanna og bænda á bæi

Á síðari árum hefur færst í vöxt að ferðamenn komi á bændabæi og nýti sér ferðaþjónustu bænda um lengri eða skemmri tíma. 

Jafnframt hafa skipulagðar bændaferðir til útlanda færst í vöxt. Í slíkum ferðum er yfirleitt farið í heimsóknir á bóndabæi eða landbúnaðarsýningar þar sem dýr eru sýnd.

Með auknum straumi ferðamanna til landsins og ferðum bænda erlendis (og innanlands) er aukin hætta á útbreiðslu smitsjúkdóma í dýrum. 

Eftirtalin atriði er vert að hafa í huga til að draga úr smithættu:

• Gestir skulu varast að hafa með sér grófbotna skó, stígvél eða annan búnað sem notaður hefur verið í umhverfi dýra.
• Komi gestir beint frá bóndabæ erlendis eða hafi verið í snertingu við dýr rétt fyrir komuna til landsins, er óæskilegt að þeir umgangist dýr á Íslandi fyrstu 48 klukkustundirnar.
• Við heimsókn í gripahús ættu allir gestir að klæðast hreinum utanyfirfötum og stígvélum eða skóhlífum, annað hvort einnota eða fatnaði búsins. Til viðbótar er gott að hafa sótthreinsandi skóbað við inngöngu í gripahúsin.
• Gott er að setja upp viðvörunarskilti á áberandi stöðum til að vekja fólk til umhugsunar.
• Dýrum skulu ekki gefnar matarleifar.

Ferðist fólk um landbúnaðarsvæði skal það setja öll föt, sem notuð eru við heimsóknir á bú, í plastpoka strax að lokinni notkun og þvo í þvottavél eða þurrhreinsa í efnalaug strax eftir heimkomu. Skófatnað þarf einnig að þrífa og síðan sótthreinsa með VirkonS® eða öðrum sambærilegum efnum, sem má fá hjá dýralæknum og verslunum sem selja vörur til landbúnaðarins. Klór er ekki virkt gegn öllum veirum t.d. gin- og klaufaveikiveiru.

Virðum reglur um innflutning á:

• matvælum
• landbúnaðartækjum
• reiðtygjum og reiðfatnaði
• veiðibúnaði

Bóndi ver þitt bú!

Enginn getur varið hann betur en þið sjálf og enginn ber meiri ábyrgð á því. Hleypið engum sem er að koma erlendis frá inn í fjósið, fjárhúsið, svínahúsið, hesthúsið, alifuglahúsið, kanínuhúsið, minkahúsið o.s.frv. nema nauðsynlegt sé og gætið þess að viðkomandi sýni smitgát. Verið sjálfir góð fyrirmynd.