Fara í efni

Varnir gegn sjúkdómum í alifuglum - smitvarnir

Smitvarnir

Góðar smitvarnir á alifuglabúum (e. biosecurity) eru lykil að því að tryggja gott heilbrigði alifugla og heilnæmar afurðir.

Alþjóða Dýraheilbrigðisstofnun OIE gefur út Code sem er bók með almennum leiðbeiningar um hvernig skulu stuðla að heilbrigði dýra. Bók 1 nær til heilbrigði landdýra  (Terrestrial Animal Health Code, volume I).  Í henni má meðal annars finna upplýsingar um vöktun á dýrasjúkdómum en fyrir alifuglabændur eru sérstaklega áhugaverðar upplýsingar um sjúkdómavarnir í kafla 4 og um smitvarnir á alifuglabúum og útungunarstöðvum í kafla. 6.5.

Sjúkdómavarnir í hænsnakofanum

Hvers vegna er bannað að fóðra hænur með eldhúsafgöngum?

Flestum þykir eðlilegt að fóðra hænurnar sínar með afgöngum sem falla til í eldhúsinu. Það spornar við matarsóun og minnkar rusl á heimilinu. Hins vegar er bannað samkvæmt lögum að gefa búfé dýraafurðir og eldhúsúrgang vegna þess að það getur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér enda er fóðrun dýra með eldhúsúrgangi ein helsta smitleið margra alvarlega smitsjúkdóma í dýr. Það gildir líka um landnámshænur.

Hvað segja lögin?

Samkvæmt fóðurlögum og reglugerð um aukaafurðir dýra er bannað að fóðra búfé, að loðdýrum undanskildum, með kjöti og öðrum dýraafurðum öðrum en mjólk og eggjum í ákveðnum tilfellum. Reglurnar banna jafnframt notkun hvers kyns eldhúsúrgangs, bæði frá heimilum og veitingastöðum, sem fóður fyrir búfé. Þetta á bæði við um hráar eða eldaðar matarleifar. Eina undantekning er eldhúsúrgangur frá vegan heimilum. Heimild er þó að fóðra grænmeti og önnur matvæli úr plönturíki ef það hefur aldrei farið í eldhús, til dæmis grænmeti úr garði.

Sérstakar reglur gilda um matarafganga frá matvælafyrirtækjum, en ekki er fjallað um það hér.

Er þetta raunveruleg hætta fyrir okkur á Íslandi?

Ástæða þessa banns er að með fóðrun kjöts og annarra dýraafurða  geta alvarlegir smitsjúkdómar borist í dýr, til dæmis er hætta á að alifuglar geta smitast af fuglaflensu og Newcastle-veiki. Fuglaflensa er viðvarandi í Asíu og getur borist með frosnu hráu kjöti til landsins. Margir vægari smitsjúkdómar í alifuglum eru landlægir erlendis en þekkjast ekki hér. Svín geta t.d. smitast af klassískri svínapest, afrískri svínapest og gin- og klaufaveiki, sem getur smitast í öll klaufdýr.

Ekki er nóg að elda matarleifar fyrir fóðrun þó svo að það minnki áhættuna. Ástæðan er sú að erfitt getur verið að tryggja rétt hitastig til að drepa smitefni við eldun. Mesta hætta er þó að grænmeti getur mengast frá hráu kjöti áður en kjötið er eldað,  t.d  afskurður af grænmeti, hýði og ávaxtabörkur í vask. Þess vegna má ekki gefa hænsnfuglum mat sem kemur úr eldhúsinu.

Tveir alvarlegir smitsjúkdómar hafa borist í svín hér á landi þar sem í báðum tilvikum var hægt að rekja smitið til eldhúsúrgangs sem svín hafa verið fóðruð með. Annars vegar svínapest (e. classical swine fever) sem kom upp árið 1942 og hins vegar blöðruþot (e. vesicular exanthema) árið 1955.

Hvað gerist ef sjúkdómur kemur upp?

Ef upp kemur tilkynningaskyldur sjúkdómur getur það haft alvarlegar afleiðingar fyrir hænsnin eða önnur dýr eftir því um hvaða sjúkdóm er að ræða, þau veikjast og geta drepist. Í einhverjum tilvikum eins og við fuglaflensu eða Newcastle veiki eru öll dýrin aflífuð ef smit er staðfest.

Sett er flutningsbann á smitaða búið og á stórt svæði í kringum smitstaðinn, þar með talið á öll alifuglabú sem eru innan varnarsvæðis. Greining á alvarlegum dýrasjúkdómi getur líka haft afleiðingar á útflutning afurða úr landinu til dæmis á lambakjöti ef upp kæmi gin- og klaufaveiki. Útflutningur getur verið stöðvaður í lengri tíma sem getur haft alvarleg áhrif á efnahag í landinu.

Gin- og klaufaveikifaraldurinn í Bretlandi árið 2001 er mjög gott dæmi um þá áhættu sem tekin er þegar dýrum er gefinn eldhúsúrgangur en uppruni hans var rakinn til svínabús sem fóðraði með hitameðhöndluðum eldhúsúrgangi frá veitingastöðum. Þessi faraldur varð til þess að a.m.k. 6,5 milljónir dýra (nautgripir, sauðfé og svín) voru aflífuð og ársframleiðsla á búfjárafurðum á landsvísu var 20% minni en áætlað var. Fjárhagslegt tjón landbúnaðar- og matvælageirans var um þrír milljarðar punda og ferðamálageirinn tapaði öðru eins. Heildarkostnaður fyrir þjóðina er talinn hafa verið um átta milljarðar punda. Ætla má að afleiðingar af slíkum faraldri hér á landi yrðu mjög alvarlegar, jafnvel óbætanlegar fyrir íslenska dýrastofna.

Súnur í alifuglum

Súna er skilgreind sem allar tegundir sjúkdóma og/eða sýkinga sem beint eða óbeint geta smitast milli manna og dýra.

Með vöktun á súnum í alifuglum og afurðum þeirra er hægt að grípa til réttra og skilvirkra ráðstafana til að greina og verjast súnuvöldum á öllum stigum framleiðslu, vinnslu og dreifingar í því skyni að draga úr algengi þeirra og þeirri hættu sem ógnað gæti matvælaöryggi og lýðheilsu.

Eftirlit með salmonellu - sýnataka og frumvinnsla sýna 

Matvælastofnun gefur út landsáætlun um varnir og viðbrögð við salmonellu í alifuglum:

Leiðbeiningar um sýnatökur úr alifuglahópum vegna salmonellu samkvæmd tilvísunum sem fram koma í landsáætlun um varnir og viðbrögð við salmonellu í alifuglum:

Eftirlit með kampýlóbakter - sýnataka og frumvinnsla sýna 

Áætlun um eftirlit:

Leiðbeiningar um sýnatökur vegna kampýlóbakter samkvæmd tilvísunum sem fram koma í landsáætlun um varnir og viðbrögð við kampýlóbakter í alifuglum:

 Sýni vegna eftirlits með salmonellu og kampýlóbakter skulu sent á opinbera rannsóknarstofu til rannsókna. Öllum sýnum skal fylgja rannsóknarbeiðni sem er nákvæmlega fyllt út. Æskilegt er að nota rannsóknarbeiðni Matvælastofnunar fyrir sýni úr alifuglum.

Sjúkdómar í alifuglum

Uppfært 05.02.2020
Getum við bætt efni síðunnar?