Fara í efni

Aðskotaefni

Aðskotaefni eru efni sem berast í matvæli eða myndast í þeim og breyta eiginleikum, samsetningu, gæðum eða hollustu þeirra. 

Matvælastofnun er með eftirlit og sýnatökur varðandi lyfjaleifar og aðskotaefni í dýraafurðum, plönutvarnarefni í ávöxtum, grænmeti, kornvörum, aðskotaefni í fóðri, magn þörunga í sjó og þörungaeitur í kræklingi. Til viðbótar eru óreglulega eftirlitsverkefni og sýnatökur vegna ýmissa annara aðskotaefna, t.d. þungmálma, díoxín og PCB-efna, Histamín og fleira. 

Evrópureglugerð um aðskotaefni í matvælum var innleidd hérlendis með reglugerð 265/2010. Þar eru sett hámarksgildi fyrir nítrít í grænmeti, mykotoxin, þungmálma, díoxín og díoxín-lík PCB-efni, 3-MCPD og glycidyl fitusýruesterar, PAH, melamín, náttúruleg plöntueitur. Fjölmargar breytingar hafa verið gerðar á þessari gerð og er einungist hægt að sjá uppfærða útgáfu á ensku á EUR-LEX

Nánar um ýmis efni og efnahópa:

Varnarefnaleifar

Varnarefni (plöntuverndarvörur) eru efni sem notuð eru við ræktun og geymslu matvæla svo sem ávaxta, grænmetis og kornvara, til að draga úr eða koma í veg fyrir skaða af völdum illgresis, sveppa og meindýra. Til varnarefna teljast plöntulyf (skordýraeitur og sveppaeitur), illgresiseyðar og stýriefni. Stýriefni eru notuð til að hafa áhrif á vöxt og viðgang ákveðinna tegunda matvæla, t.d. til að draga úr spírun kartaflna og auka þar með geymsluþol. Ákveðnar reglur gilda um notkun varnarefna á vaxtartíma, t.d. hve langur tími skal líða frá notkun þar til kemur að uppskeru. Þá gilda ákveðnar reglur um hvaða varnarefnaleifar (þ.e. leifar af varnarefnum eða umbrots-, niðurbrots- eða myndefnum þeirra) mega mælast í mismunandi matvælum og í hvaða magni. Rétt notkun varnarefna við framleiðslu og geymslu matvæla á að tryggja að litlar sem engar leifar þeirra finnist í matvælum sem tilbúin eru til neyslu. Engu að síður er mikilvægt að fylgjast með magni varnarefna í reglubundnu eftirliti þar sem ýmislegt getur farið úr skorðum á leiðinni frá haga til maga

Reglugerð um hámarksgildi varnarefnaleifa í matvælum og fóðri tók gildi í júlí 2008 og eru nú sömu hámarksgildi yfir rúmlega 1000 efnaleifar á öllu evrópska efnahagssvæðinu. Breytingar á hámarksgildum eru mjög tíðar og viðauki með hámarksgildum er orðinn of stór til að birta á vefnum, (yfir 2400 bls). Handhægt er að leita í gagnagrunn ESB yfir hámarksgildi sem er að finna hér: Gagnagrunnur ESB 

Niðurstöður eftirlits með varnarefnaleifum í matvælum

Margir aðilar koma að eftirliti með varnarefnum og varnarefnaleifum:  

Umhverfisstofnun

Sér um eftirlit með innflutningi og markaðssetningu plöntuverndarvara, og þurfa allar vörur sem eru á markaði hér að hafa fengið markaðsleyfi hjá UST eða vera á lista yfir tímabundnar skráningar

Heilbrigðiseftirlit Sveitarfélaga

 Fer með eftirlit með frumframleiðslu matjurta, pökkun í neytendaumbúðir og verslunum sem selja matjurtir. Einnig eftirlit með innflutningsfyrirtækjum sem flytja inn og dreifa matjurtum, kornvörum og víni. Flest sýni eru tekin á höfuðborgarsvæðinu þar sem innflutningsfyrirtæki eru staðsett. Önnur svæði taka sýni af framleiðslu á sínu svæði.

Matvælastofnun

Hefur yfirumsjón með verkefninu, skipuleggur sýnatökur fyrir hvert ár, safnar saman niðurstöðum, tekur þær saman í skýrslu og sendir til Matvælaöryggisstofnunar Evrópu (EFSA) fyrir 31. ágúst ár hvert.

Matís ohf.

Tekur að sér greiningar sýna af ávöxtum, grænmeti, kornvörum, safa og víni. Greinir leifar um 200 efna sem flokkast sem leifar varnarefna og hjálparefna. 

Ítarefni um varnarefnaleifar 

Akrýlamíð 

Akrýlamíð er vatnsleysanlegt efni ( C3H5NO ) sem er fyrst og fremst notað við framleiðslu á pólýakrýlamíði.
Akrýlamíð myndast í kolvetnaríkum matvælum við hátt hitastig (yfir 100°C). Því eru það bökuð og steikt kolvetnarík matvæli sem hafa brúnast við hitunina sem innihalda mest akrýlamíð. Þau sem innihalda amínósýruna asparagín virðast hafa   Kaffi, brauð og bakkelsi, kartöfluvörur, morgunverðarkorn og aðrar kornvörur innihalda mest af akrýlamíð. Efnið finnst ekki í matvælum sem eru framleidd eða elduð við suðuhitastig (100°C) eða hráum matvælum.
 

Með þeirri þekkingu sem við höfum í dag virðist sem akrýlamíð sé lítill hluti þeirra hættulegu efna sem við fáum gegnum matinn, tæpt 1 %. En akrýlamíð skaðar erfðaefnið í líkamanum og þar með eykst hættan á þróun krabbameins. Því er full ástæða til að draga úr tilvist þess í matvælum.

Hámarksgildi fyrir akrýlamíð í matvælum

Í reglugerð um mildandi ráðstafanir og viðmiðunarmörkum til að draga úr tilvist akrýlamíðs í ákveðnum matvælum  eru sett mörk fyrir ýmis matvæli og í viðaukum eru aðgerðir sem fyrirtæki skulu fara í til að draga úrmyndun akrýlamíðs í vinnslunni.

Þörungaeitur í skelfiski

Aðskotaefni í fóðri

Óæskileg efni eru sérhver þau efni eða afurðir, að undanskildum sjúkdómsvöldum, sem eru í og/eða á afurðum sem ætlaðar eru í fóður og sem heilbrigði dýra eða manna eða umhverfinu stafar hugsanlega hætta af eða sem gæti haft skaðleg áhrif á búfjárframleiðslu. 

Einungis er heimilt að nota óæskileg efni, sem talin eru upp í B hluta 1. viðauka reglug. nr. 340/2001 um eftirlit með fóðri, í afurðir sem ætlaðar eru í fóður í samræmi við skilyrðin sem þar er mælt fyrir um.

Óheimilt er að blanda afurðir, sem ætlaðar eru í fóður og innihalda óæskileg efni í magni sem er yfir hámarksviðmiðunargildi, sömu afurð eða öðrum afurðum, sem ætlaðar eru í fóður, í því skyni að þynna þær. 

Fóðurbætir má ekki innihalda meira af óæskilegum efnum, en tilgreint er fyrir heilfóður.

Uppfært 22.05.2020
Getum við bætt efni síðunnar?