Fara á forsíðu
FÆÐUBÓTAREFNI - KARNITÍN

Karnitín (L-karnitín) er á fyrstu skrefum framleiðslunnar búið til úr amínósýrunum lýsín og metíonín í lifur og nýrum Eins og svo mörg önnur efni sem markaðsett eru sem fæðubótarefni þá er karnitín framleitt í líkamanum í nægjanlegu magni til að anna eftirspurn.  Þetta á við um heilbrigða einstaklinga en nokkrar tegundir erfðasjúkdóma geta valdið röskun á jafnvæginu milli framleiðslu og notkunar á karnitíni í líkamanum.  Auk okkar eigin framleiðslu þá fáum við karnitín einnig úr fæðunni.  Mjög mismunandi er hversu mikið er af karnitíni í mat en mest er að finna af efninu í vörum úr dýraríkinu og þá sérstaklega í nautakjöti og kindakjöti en einnig í svínum, kjúklingum, mjólkurvörum og fiski.  Um 98% af karnitíni líkamans er að finna í beinagrindarvöðvum og hjartavöðva.

Karnitín gegnir mikilvægu hlutverki í efnaskiptum líkamans og það kann að stuðla að betri nýtingu efna í líkamanum.  Karnitín er talið geta tekið þátt í efnaskiptum líkamans á a.m.k. tvennan hátt: a) sem hluti af nokkrum ensímum sem sjá um flutning á löngum fitusýrum frá umfrymi til hvatbera (orkustöð frumna) og getur efnið því hugsanlega stuðlað að aukinni fitubrennslu;  b) sem hjálparefni við að viðhalda réttu hlutfalli milli acetyl-CoA og CoA efnanna.  Síðarnefnda ferlið getur hugsanlega stuðlað að minni uppsöfnun mjólkursýru í líkamanum undir miklu líkamlegu erfiði.

Þó nokkur fjöldi af rannsóknum hefur verið gerður á karnitíni og áhrifum/áhrifaleysi á líkamann.  Oft hafa þessar rannsóknir beinst að íþróttafólki en undanfarin ár hefur neysla á karnitíni aukist meðal almennra líkamsræktarunnenda enda hefur markaðsetning efnisins beinst meira og meira að almenningi.  Sumar rannsóknir hafa verið vel framkvæmdar en aðrar ekki.  Undantekningalítið hafa þessar rannsóknir verið gerðar á fullorðnum og er því lítið vitað um áhrif karnitíns á börn og unglinga.  Eins hafa fáar rannsóknir tekið fyrir áhrif vegna langvarandi neyslu á karnitíni.  Niðurstöður langflestra rannsókna á áhrifum karnitíns á getu í íþróttum hafa ekki sýnt fram á að ráðlagður dagskammtur, sem margir framleiðendur gefa upp sem 5-6 g, bæti árangur í íþróttum.  Sérstök áhersla hefur verið lögð á að kanna hvort aukin neysla á karnitíni bæti getu í þolgreinum þar sem brennsla á fitusýrum til orkumyndunar er mikilvæg.  Tímalengd flestra þessara rannsókna var 2-3 vikur með ofangreindum dagskammti.  Eins og áður sagði hafa fáar rannsóknir sýnt fram á bætta getu í íþróttum þegar neysla á karnitíni hefur verið aukin.  Sjaldnast var meira að segja dregin sú ályktun af niðurstöðum þessara rannsókna að aukin neysla á efninu hækki styrk þess í vöðvum og er ein möguleg ástæða fyrir því að efnið frásogist illa úr þörmum.  

Rannsóknir hafa einnig verið framkvæmdar til að kanna hvort karnitín hjálpi í baráttunni við aukakílóin og hvort aukin neysla valdi aukinni brennslu á fitusýrum frá fituvef líkamans (fitugeymslan).  Líkt og með rannsóknir sem gerða hafa verið á áhrifum karnitíns á árangur í íþróttum þá hefur ekki verið hægt að draga þá ályktun af niðurstöðum þessara rannsókna að aukin neysla á efninu stuðli að aukinni fitubrennslu.

Oftar en ekki hefur skýringin á því að aukin neysla á karnitíni sé ekki til hagsbóta, hvorki í íþróttum né í baráttunni við offituna, verið sú að líkaminn sé í raun með nægilega mikið magn af efninu til að anna eftirspurn.  Þetta á við hvort sem einstaklingurinn er kyrrsetumanneskja og tekur efnið í þeim tilgangi að losna við fitu eða að hann eða hún er keppnismaður í fremstu röð; líkaminn hefur nægilegar birgðir fyrir hvoru tveggja.  Eins virðist litlu máli skipta hvort nægilegt karnitín komi úr fæðunni yfir höfuð þar sem líkaminn virðist meira að segja framleiða nóg undir þeim kringumstæðum þegar lítið eða ekkert af efninu kemur úr matnum sem borðaður er.

Lítið sem ekkert hefur verið gert af því að rannsaka eituráhrif karnitíns á líkamann og ekkert er vitað um eituráhrif vegna langvarandi neyslu.  Fram til þessa hefur verið talið að dagskammtur allt að 100 g hafi lítil sem engin eituráhrif.  Ef farið er langt umfram 100 g á dag má búast við einhverjum óþægindum/truflunum í meltingarvegi.

Það virðist því sem líkami okkar sé fær um að anna eftirspurn eftir karnitíni undir flestum kringumstæðum hjá heilbrigðum einstaklingum.  Þrátt fyrir það hafa framleiðendur karnitíns reynt að telja neytendum trú um að neysla efnisins leiði af sér bætta getu í íþróttum og að aukin neysla stuðli að aukinni brennslu á fitusýrum (fituvef) líkamans.  Þegar fyrst var byrjað að rannsaka áhrif karnitíns á árangur í íþróttum og áhrif á fitubrennslu líkamans virtist sem efnið gæti haft jákvæð áhrif.  Niðurstöður nýrri rannsókna sýna að svo er ekki og því er nú talið víst að aukin neysla á karnitíni hafi engin áhrif, hvorki á getu í íþróttum né á fitubrennslu líkamans.


Upplýsingar

Fróðleikur frá A-Ö

A Á B C D E É F
G H I Í J K L M
N O Ó P R S T U
Ú V X Y Ý Þ Æ Ö

Spurt og Svarað