SJÚKDÓMAR - STÍFKRAMPI Í HROSSUM
Stífkrampi er alvarlegur sjúkdómur af völdum eiturefnis frá bakteríu (Clostridium tetani) sem getur leynst í umhverfi hrossa og annars búfjár hér á landi. Af búfjártegundunum eru hross einna viðkæmust fyrir stífkrampa en hafa ber í huga að fólk getur einnig fengið þennan sjúkdóm.
Bakterían myndar harðgerð dvalarstig, svokölluð gró sem berast út í umhverfið með skít og geta lifað lengi í jarðvegi og óhreinindum í og við gripahús. Til að spíra, fjölga sér og mynda eitrið hættulega þurfa gróin að berast í líkama dýra eða manna við súrefnissnauðar aðstæður, t.d við stungusár og aðra áverka. Nokkurn tíma getur tekið áður en gróin spíra og sárið sem þau bárust inn um getur verið löngu gróið áður en einkenna verður vart.
Einkenni
Eitrið berst eftir taugakerfinu og veldur alvarlegum einkennum s.s. stífum vöðvum sem fyrst verður vart í kjálkum og hindrar að hrossið geti étið. Þar á eftir stífna hrossin að aftanverðu. Taglið stendur þá oft stíft út frá hrossinu, einkum þegar það er látið bakka eða snúa sér. Þá er einkennandi að s.k. þriðja augnlok (blikhimnan) fellur fram á augun, og verður það mest áberandi þegar höfðinu er lyft upp. Hross með stífkrampa verða ofurviðkvæm fyrir öllu áreiti s.s. ljósi og hljóði.
Til að byrja með hafa hrossin matarlyst og eðlilegan líkamshita og púls. Þegar frá líður hætta þau að geta kyngt, munnvatn lekur þá út úr kjaftinum, meltingin stoppar og þau eiga erfitt með að míga. Vöðvakrampar breiðast út um allan skrokkinn og valda sérstakri líkamsstöðu þar til hrossið dettur og liggur þá með fæturna stífa út í loftið.
Stífkrampi er mjög sársaukafullur sjúkdómur. Ömurlegt er að horfa upp á hross líða í skemmri eða lengri tíma af hans völdum en oft líða 7 – 10 dagar áður en ljóst er hvort sjúkdómurinn eða fylgikvillar hans draga hrossið til dauða eða hvort von er um bata.
Hægt er að meðhöndla stífkrampa á fyrstu stigum sjúkdómsins, áður en einkennin verða mjög alvarleg. Bakterían er næm fyrir penicillini en meðhöndlunin byggist aðallega á að draga úr áhrifum eitrunarinnar með bólgueyðandi lyfjum og vökvameðhöndlun. Róandi lyf koma einnig að gagni og lina þjáningar. Þá er aðhlynning mjög mikilvæg, einkum að fá hrossið til að drekka og að halda meltingunni gangandi. Hross með stífkrampa skal halda í myrkri og forðast allan hávaða í nágrenninu.
Varnir
Víða erlendis eru hross bólusett reglulega gegn stífkrampa og sama gildir um tamningamenn, járningamenn og dýralækna. Hér á landi er sjúkdómurinn hins vegar það sjaldgæfur að lítið er um bólusetningar í búfé. Allir Íslendingar eru grunnbólusettir gegn stífkrampa sem hluti af ungbarnabólusetningum og má gera ráð fyrir að sú bólusetning veiti virka vörn fram á unglingsárin eða í um áratug. Eftir það halda fæstir þeirri bólusetningu við.
Í seinni tíð hefur stífkrampi komið upp í hrossum á einstaka bæjum bæði sunnanlands og norðan. Þar eru hrossin nú bólusett sem og heimilisfólk. Ástæða getur þó verið fyrir fleiri að vera á varðbergi og ættu allir sem fá sár við járningar eða aðra vinnu við hesta og önnur húsdýr að leita læknis og fá stífkrampasprautu.
Mikilvægt er að tilkynna öll tilfelli um grun um sjúkdóminn til viðkomandi héraðsdýralæknis þannig að grípa megi til viðeigandi ráðstafana.
Janúar 2007