ORSÖK

Smitefni

• Inflúensuveira af stofni A, sem tilheyrir fjölskyldunni Orthomyxoviridae og ættkvíslinni Influenzavirus.
• Veldur alvarlegri fuglaflensu (Highly Pathogenic Avian Influenza, HPAI) og/eða vægri fuglaflensu (Low Pathogenic Avian Influenza, LPAI).
• Flokkast eftir H og N mótefnavökum.
• Allar tegundir af H (H1-H16) og N (N1-N9) -inflúensaveirum hafa greinst í fuglum, en oftast eru það H5 og H7 sem valda bráðri fuglaflensu.

Viðnámseiginleikar

• Hitastig: Þolir ekki 56°C í 3 tíma eða 60°C í 30 mínútur.
• Sýrustig (pH): Þolir ekki súrt sýrustig.
• Efni: Þolir ekki oxandi efni, natríum dodecyl sulfat, fituleysa og ?-propiolactone.
• Sótthreinsiefni: Þolir ekki formalín og joðsambönd.
• Umhverfisþol: Þolir vel kulda og getur lifað lengi í vef, saur og vatni.

FARALDSFRÆÐI

Bráðsmitandi

Móttækilegar dýrategundir

• Alvarleg fuglaflensa (HPAI) greinist oftast í hænsnfuglum og kalkúnum.
• Talið er að fuglaflensuveirur geti smitað allar fuglategundir, en þær sýna misalvarleg einkenni.
• Fulgaflensuveirur geta einnig smitað menn og svín.

Smitdreifing

• Bein snerting við sýkta fugla eða líkamsvökva þeirra, einkum saur.
• Mengað fóður, vatn, áhöld og vinnuföt.
• Einkennalausir sundfuglar og sjófuglar geta borið nýsmit í alifugla.
• Brotin egg geta smitað kjúklinga í útungunarvélum.

Smituppspretta

• Saur og slím úr öndunarfærum
• Fuglaflensuveirur geta lifað lengi í saur, vefjum og vatni.

Útbreiðsla

• Væg fuglaflensa (LPAI) finnst um allan heim.
• Fuglaflensaveirur af H5 og H7-gerð hefur greinst af og til í villtum fuglum í
• Evrópu og annars staðar í heiminum. Faraldur vegna alvarlegrar fuglaflensu (aðallega HPAI-H5N1) geisar nú í SA-Asíu og hefur sá faraldur breiðst út til vestur allt til austurhluta Evrópu. Árið 2003 kom upp faraldur (H7N7) í Hollandi og árið 2004 í Kanada (H7N7). Nýlega hafa einnig komið upp faraldrar í Ástralíu, Pakistan og Mexikó.
• Vísbendingar eru um að inflúensuveirur sem valda vægri fuglaflensu (LPAI), einkum af gerð H5, geti stökkbreyst og valdið alvarlegri einkennum.

SJÚKDÓMSGREINING

Meðgöngutími er 3-5 dagar.

Klínísk einkenni

• Alvarleg deyfð og lystarleysi.
• Veruleg fækkun eggja hjá varpfuglum.
• Bjúgur í andliti ásamt þrota og bláma á kamb og sepum.
• Depilblæðingar á yfirborði innri líffæra.
• Bráðadauði allt að 100%.
• Veiruræktun nauðsynleg fyrir endanlega greiningu.

Meinafræðilegar breytingar í hænsnfuglum

• Í bráðatilfelli getur meinafræðilegar breytingar vantað.
• Alvarleg blóðfylling í vöðva.
• Vessaþurrð.
• Bjúgur í undirhúð á haus og hnakka.
• Nefrennsli og slefa.
• Alvarleg blóðfylling í augnslímhúð, stundum depilblæðingar.
• Mikið slím í barka eða alvarleg barkabólga með blæðingum.
• Depilblæðingar á brjóstbeini, á kviðhimnu, í kviðfitu og kviðarholi.
• Alvarleg blóðfylling í nýrum og stundum þvagsýruútfellingar í nýrnapíplum.
• Blæðingar og rýrnun á eggjastokkum.
• Blæðingar í slímhimnu kirtlamagans (proventriculus), einkum á samskeytum hans og fóarnins (gizzard).
• Blæðingar og sár á slímhimnu fóarnins (gizzard).
• Blæðingar í eitlum í garnahengi.
• Meinafræðilegar breytingar eru svipaðar í kalkúnum, en oftast ekki jafn augljósar.
• Endur sem smitast hafa af fuglaflensu geta verið án klíniskra einkenna og meinafræðilegra breytinga.

Mismunagreining

• Fuglakólera (Fowl cholera af völdum Pasturella Multocida).
• Newcastle veiki, af bráðagerðinni (Velogenic Newcastle disease).
• Öndunarfærasýkingar, einkum smitandi kverka- og barkabólga (Infectious laryngotracheitis, ILT).

GREININGARAÐFERÐIR OG SÝNATÖKUR

Aðferðir

• Greining veiru

• Sá smitefni í frjóguð hænsnaegg sem hafa verið 9-11 daga í útungun, og því næst:

- Sýna rauðkornakekkjun (haemagglutination).

- Ónæmisdreifipróf (immunodiffusion) til að staðfesta tilvist inflúensu A veiru.

- Greining á undirflokki með monospecific mótefni.

- Virúlens-ákvörðun: Ákvarða IVPI-staðallinn í 4-8 vikna kjúklinga (IVPI = intravenous pathogenicity index).

• Blóðpróf

• Haemagglutination og haemagglutination inhibition próf.
• Agar gel immunodiffusion.

Sýni

• Greining á veiru

• Stroksýni úr koki eða endaþarmi (eða saur) á lifandi fuglum.
• Safnsýni úr líffærum eða saur úr dauðum fuglum.

• Blóðpróf

• Blóðsermi.

VARNIR OG VIÐBRÖGÐ

Engin meðhöndlun er möguleg.

Sjúkdómavarnir

o Meina samgang milli alifugla og villtra fugla, einkum sundfugla.

o Meina alifuglum með óþekkta sjúkdómastöðu aðgang að búi.

o Takmarka aðgengi fyrir fólk að fuglum.

o Fullnægjandi aðferðir við þrif og sótthreinsun.

o Mælt er með “allt inn-allt út”-kerfi fyrir alifuglabú, þ.e. aðeins einn aldurshópur á hverju búi.

Viðbrögð þegar fuglaflensu verður vart

• Allir fuglar á viðkomandi búi eru drepnir.
• Hræjum, undirburði, áburði og því um líku er fargað.
• Nákvæm þrif og sótthreinsun.
• Bannsvæði og eftirlitssvæði eru ákvörðuð og reglur um þær settar.
• Nákvæmar faraldsfræðilegar rannsóknir eru framkvæmdar, þar sem reynt er að rekja smituppruna og hugsanlegt smit á önnur bú.
• Eftirlit er viðhaft á bann- og eftirlitssvæðum.
• Endurnýjun alifugla má ekki fara fram fyrr en eftir að lágmarki 21 dagur er liðinn eftir fullnægjandi þrif og sótthreinsun.

Fyrirbyggjandi aðgerðir með bólusetningum

Hingað til hefur verið litið svo á að bólusetning sé ekki rekstrarlega hagkvæm aðferð í alifuglarækt, vegna þess að sumir bólusettir fuglar geti sýkst og smitað aðra fugla. Hinsvegar hefur dautt bóluefni verið notað í Pakistan og Mexikó til að hefta útbreiðslu fuglaflensusmits þarlendis.

HEIMILDIR OG UPPLÝSINGAR

OIE. (2002). International Animal Health Code. http://www.oie.int

Prentvæn útgáfa