• Email
  • Prenta

Varnarhólf

Yfirlit:


Bændur og forráðamenn dýra

Á síðari árum hafa skipulagðar bændaferðir til útlanda færst í vöxt. Í slíkum ferðum er yfirleitt farið í heimsóknir á bóndabæi eða landbúnaðarsýningar þar sem dýr eru sýnd. Ekki er vitað til þess að sjúkdómar hafi borist til landsins í kjölfar þessara ferða og má þar eflaust þakka árvekni ferðalanga og fararstjóra þeirra.

Verjið dýrin og bæinn ykkar. Enginn getur varið hann betur en þið sjálf og enginn ber meiri ábyrgð á því. Hleypið engum sem er að koma erlendis frá inn í fjósið, fjárhúsið, svínahúsið, hesthúsið, alifuglahúsið, kanínuhúsið, refa- eða minkahúsið o.s.frv. nema þeim sem þangað eiga lögmætt erindi og gætið þess að viðkomandi sýni smitgát. Verið sjálfir góð fyrirmynd.

Varnarhólf

Á fjórða áratug síðustu aldar var landinu skipt upp í sóttvarnarsvæði (varnarhólf), sem afmörkuð eru með girðingum ásamt náttúrulegum hindrunum. Upphaflegur tilgangur þessa fyrirkomulags var að varna útbreiðslu sauðfjársjúkdóma sem borist höfðu með innflutningi á karakúlfé frá Þýskalandi árið 1933. Um var að ræða sjúkdómana garnaveiki og mæðiveiki (votamæði og þurramæði). Varnarhólfin voru liður í aðgerðum sem ráðist var í til útrýmingar sjúkdómunum. Fé var fargað á sýktum svæðum og nýtt tekið í staðinn frá ósýktum svæðum. Votamæði var útrýmt árið 1952 en þurramæði 1965. Ekki tókst jafn vel til með garnaveiki og er hún enn til staðar. Eftir að bólusetning var tekin upp hefur tíðni garnaveiki þó minnkað mikið og hefur henni verið útrýmt á nokkrum svæðum.

Varnarlínurnar gegna einnig mikilvægu hlutverki í aðgerðum sem lúta að upprætingu riðuveiki. Sömuleiðis geta varnarlínurnar haft mikla þýðingu við að stemma stigu við útbreiðslu nýrra smitsjúkdóma.

Strangar reglur gilda um flutning á lifandi dýrum, tækjum og ýmsum varningi yfir varnarlínur. Samkvæmt lögum um dýrasjúkdóma nr. 25/1993 er Matvælastofnun heimilt að takmarka eða banna flutning dýra, vöru eða tækja milli eða innan sóttvarnarsvæða telji stofnunin að það valdi eða sé líklegt til að valda útbreiðslu sjúkdóma meðal dýra. Í lögunum segir ennfremur að óheimilt sé að flytja sauðfé til lífs yfir varnarlínur, nema þegar um er að ræða endurnýjun bústofns vegna niðurskurðar af völdum sjúkdóma og/eða vegna búháttabreytinga. Þar segir einnig að sleppi sauðfé yfir varnarlínur skuli því slátrað. Nautgripi og geitur má aðeins flytja til lífs yfir varnarlínur að fram hafi farið sérstök rannsókn á heilbrigði þeirra. Nákvæmari ákvæði um flutning yfir varnarlínur er að finna í reglugerð um útrýmingu á riðuveiki (nr. 651/2001) og reglugerð um flutning líflamba (nr. 550/2008).

Til að auðvelda eftirlit eru mismunandi litir hafðir á eyrnamerkjum í sauðfé eftir því hvaða varnarhólfi þau tilheyra.

Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið birti í september 2009 auglýsingu (nr. 793/2009) þar sem tilkynnt var um breytingu á varnarlínum. Með henni er sóttvarnarsvæðum fækkað úr 36 í 23.

varnarlínur og litamerking sauðfjár

Kortið sýnir með svörtum línum hvernig varnarlínurnar liggja. Brotalínur eru aukavarnarlínur og litirnir tákna svæðaskiptingu litamerkinga á sauðfé. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um hvort eða hvernig litamerkingum á sauðfé verður breytt. Þess vegna geta verið fleiri litir innan hvers hólfs og sami litur beggja megin við varnarlínur. Heiti sóttvarnarsvæða verða birt innan tíðar.

Skýringar á gildandi reglum um flutninga á lifandi sauðfé

Í reglugerð nr. 739/2008 um varnarlínur vegna sauðfjársjúkdóma, með síðari breytingum, er landinu skipt upp í varnarsvæði. Vegna ólíkrar sjúkdómastöðu í þessum varnarsvæðum gilda mismunandi reglur um flutninga á lifandi fé frá og innan þessara svæða.

Skýringar þessar eru settar fram til að draga fram í hvaða tilvikum heimilt er að flytja lifandi fé milli og innan varnarsvæða. Sömuleiðis er ætlunin að veita upplýsingar um hvaða svæði innan sýktra varnarsvæða teljast ósýkt í skilningi reglugerðar nr. 651/2001 um útrýmingu á riðuveiki og bætur vegna niðurskurðar, með síðari breytingum.

Samkvæmt reglugerð nr. 651/2001 er óheimilt að flytja sauðfé til lífs milli hjarða af sýktu svæði og innan þess. M.ö.o. þá er óheimilt að flytja lifandi fé milli hjarða á og af sýktum landsvæðum innan varnarhólfa þar sem riðuveiki hefur fundist á sl. 20 árum, hinsvegar tekur þetta bann ekki til ósýktra landsvæða innan þessara varnarhólfa.

Varnarsvæðum er hægt að skipta upp í þrjá flokka, sbr. reglugerð nr. 651/2001:

  1. Ósýkt varnarsvæði, til þessara svæða teljast varnarhólf þar sem riða hefur ekki fundist sl. 20 ár.
  2. Sýkt varnarsvæði, til þessara svæða teljast varnarhólf þar sem riða hefur greinst á sl. 20 árum og ekki er gerður greinarmunur á sýktum og ósýktum svæðum í hólfinu.
  3. Svæðisskipt varnarsvæði, þar sem hólfinu er skipt upp í sýkt og ósýkt svæði og ólíkar reglur gilda um flutning á lifandi fé eftir því hvort um er að ræða fé á sýkta eða ósýkta svæðinu.

Vantað hefur lýsingar á hvaða varnarsvæði það eru sem teljast svæðisskipt og hvernig þeim svæðum er skipt upp í sýkt og ósýkt svæði. Þessum skýringum er ætlað að bæta úr því.

Eftirfarandi reglur gilda um flutninga á lifandi fé frá og innan þessara þriggja flokka varnarsvæða.

1. Ósýkt varnarsvæði

  • Vesturlandshólf
  • Snæfellsneshólf
  • Dalahólf
  • Vestfjarðahólf eystra
  • Vestfjarðahólf vestra
  • Miðfjarðarhólf
  • Grímseyjarhólf
  • Eyjafjarðarhólf
  • Suðausturlandshólf
  • Öræfahólf
  • Eyjafjalla- og Vestur-Skaftafellssýsluhólf
  • Rangárvallahólf
  • Grímsnes- og Laugardalshólf
  • Vestmannaeyjahólf

Engar takmarkanir eru settar á flutninga með lifandi fé milli hjarða innan þessara svæða. Hinsvegar þarf að sækja um til MAST ef flytja á fé yfir varnarlínur frá þessum svæðum, sbr. sbr. reglugerð nr. 550/2008 um flutning líflamba milli landsvæða, með síðari breytingum.

2. Sýkt varnarsvæði

  • Vatnsneshólf
  • Húnahólf
  • Skagahólf
  • Héraðshólf
  • Austfjarðahólf
  • Suðurfjarðahólf
  • Hreppa- Skeiða- og Flóahólf
  • Biskupstungnahólf

Allir flutningar á fé milli hjarða innan þessara svæða og frá þeim (yfir varnarlínur) eru bannaðir, sbr. reglugerð nr. 651/2001. Til að kaupa líffé inn á sýkt varnarsvæði þarf að sækja um leyfi til MAST, sbr. reglugerð nr. 550/2008. 

3. Varnarsvæði sem eru svæðisskipt vegna sjúkdómastöðu

  • Tröllsaskagahólf:
    - Sýkt svæði: Dalvíkurbyggð norðan Hámundarstaða.
    - Ósýkt svæði: Önnur svæði í hólfinu.
  • Landnámshólf:
    - Sýkt svæði: Sveitarfélögin Ölfus, Hveragerði og Árborg og Grafningur í Grímsnes og Grafningshreppi.
    - Ósýkt svæði: Önnur svæði í hólfinu.
  • Norðausturhólf:
    - Sýkt svæði: Jökuldalur og Jökulsárhlíð austan (sunnan) Smjörfjallalínu.
    - Ósýkt svæði: Önnur svæði í hólfinu.
  • Skjálfandahólf:
    - Ósýkt svæði: Skútustaðahreppur og  Engidalur og Lundarbrekka og bæir þar fyrir sunnan.
    - Sýkt svæði: Önnur svæði í hólfinu.

Á sýktum svæðum eru allir flutningar milli hjarða og frá þeim bannaðir, sbr. reglugerð nr. 651/2001. Til að kaupa líffé inn á sýkt svæði þarf að sækja um leyfi til MAST, sbr. reglugerð nr. 550/2008.

Á ósýktum svæðum er ekki settar takmarkanir á flutninga með lifandi fé milli hjarða innan ósýkta svæðisins. Hinsvegar er bannað að flytja lifandi fé yfir varnarlínur frá þessum svæðum. Til að kaupa líffé frá öðrum varnarsvæðum þarf að sækja um leyfi til MAST, sbr. reglugerð nr. 550/2008.